قاجار
مظفرالدین شاه قاجار
پادشاه فرمان مشروطه
سالهای سلطنت
هجری شمسی
شاهنشاهی
۲۴۵۵ تا ۲۴۶۵
میلادی
۱۸۹۶ تا ۱۹۰۷
بیمار، خرجکننده، و در برابر فشار بستنشینان نرم. فرمان مشروطه را امضا کرد و قانون اساسی را در بستر مرگ دستینه نهاد. کسروی با او سر سازگاری دارد، بیشتر از «ساده دلی» تا از کیاست.
منابع
احمد کسروی، تاریخ مشروطهٔ ایران
گفتار دوم؛ فرمان مشروطه
کسروی مظفرالدین را در قیاس با پسرش کسی میداند که با مجلس سر سازگاری داشت. ضعف تن و سستی اراده را پنهان نمیکند.
ناظمالاسلام کرمانی، تاریخ بیداری ایرانیان
رویدادهای از ۶ اسفند ۱۲۸۴ تا ۲۳ بهمن ۱۲۸۵ (شاهنشاهی ۲۴۶۴ تا ۲۴۶۵)
ناظمالاسلام شاه را تحت تأثیر درباریان و عینالدوله میبیند؛ صدور فرمان را نتیجهٔ فشار بست سفارت و مهاجرت علما مینویسد، نه بخشش شاهانه.
رجال این سلطنت
- مظفرالدین شاه قاجارپادشاه فرمان مشروطه و قانون اساسی
- عبدالمجید میرزا عینالدولهصدراعظم آغاز جنبش؛ سپس فرماندهٔ سپاه دولتی بر تبریز
- میرزا علیاصغرخان امینالسلطانصدراعظم سهپادشاه قاجار؛ کشتهٔ بهارستان
- میرزا علیخان امینالدولهصدراعظم اصلاحگر پیش از مشروطه
رویدادها
- تأسیس مجمع و جامع آدمیت در تهران۱۲۷۵ (شاهنشاهی ۲۴۵۵)
- تأسیس انجمن اخوت توسط ظهیرالدوله۱۲۷۸ (شاهنشاهی ۲۴۵۸)
- انقلاب ۱۹۰۵ روسیه و صدور مانیفست اکتبر۲ بهمن ۱۲۸۳ (شاهنشاهی ۲۴۶۳)
- جنگ روسیه و ژاپن و تکانه روانی پیروزی مشروطه آسیاییبهمن ۱۲۸۲ (شاهنشاهی ۲۴۶۲)
- تشکیل انجمن معارف در تهراناسفند ۱۲۷۶ (شاهنشاهی ۲۴۵۶)
- استقراض نخست دولت ایران از روسیه (۲۲.۵ میلیون روبل)دی ۱۲۷۸ (شاهنشاهی ۲۴۵۸)
- دستگیری شبنامهنویسان و قصیدهٔ فخرالواعظینمهر ۱۲۸۰ (شاهنشاهی ۲۴۶۰)
- امضای امتیازنامهٔ انحصاری نفت ویلیام ناکس دارسی۷ خرداد ۱۲۸۰ (شاهنشاهی ۲۴۶۰)
- استقراض دوم از روسیه و امتیاز راه جلفا–تبریزاسفند ۱۲۸۰ (شاهنشاهی ۲۴۶۰)
- ابلاغ نظامنامه و تعرفه جدید گمرکی ۱۹۰۳۲۳ بهمن ۱۲۸۱ (شاهنشاهی ۲۴۶۱)
- شورش تبریز بر مسیو پریم و بستن دبستانهاتیر ۱۲۸۲ (شاهنشاهی ۲۴۶۲)
- نوشتهٔ ساختگی تکفیر اتابک به نام علمای نجفشهریور ۱۲۸۲ (شاهنشاهی ۲۴۶۲)
- تأسیس مجمع سرّی باغ میکده و تشکیل کمیته انقلاب۶ خرداد ۱۲۸۳ (شاهنشاهی ۲۴۶۳)
- تشکیل انجمن مخفی در تهران۴ اسفند ۱۲۸۳ (شاهنشاهی ۲۴۶۳)
- غائله عکس بالماسکه مسیو نوز۲۵ اسفند ۱۲۸۳ (شاهنشاهی ۲۴۶۳)
- فاجعه اسارت و فروش دختران قوچانتیر ۱۲۸۴ (شاهنشاهی ۲۴۶۴)
- فلک کردن تجار قند توسط علاءالدوله در تهران۲۱ آذر ۱۲۸۴ (شاهنشاهی ۲۴۶۴)
- هنگامهٔ مسجد شاه و منبر سید جمال واعظ۲۲ آذر ۱۲۸۴ (شاهنشاهی ۲۴۶۴)
- فلک حاج میرزا محمدرضای کرمانی و اعتراض علمای تهرانمهر ۱۲۸۴ (شاهنشاهی ۲۴۶۴)
- تخریب عمارت بانک استقراضی بر گورستان وقفی تهران۴ آذر ۱۲۸۴ (شاهنشاهی ۲۴۶۴)
- هجرت صغری و تحصن در حرم شاه عبدالعظیم۲۳ آذر ۱۲۸۴ (شاهنشاهی ۲۴۶۴)
- لوایح بینام خطاب به بهبهانی و طباطبایی در صحن عبدالعظیم۵ دی ۱۲۸۴ (شاهنشاهی ۲۴۶۴)
- دستخط مظفرالدینشاه در تأسیس عدالتخانهٔ دولتی۲۲ دی ۱۲۸۴ (شاهنشاهی ۲۴۶۴)
- بستنشینی تجار تهران در حرم حضرت عبدالعظیم۵ اردیبهشت ۱۲۸۴ (شاهنشاهی ۲۴۶۴)
- مجمع درباریان و نطق تاریخی احتشامالسلطنه برای مشروطیت۸ اردیبهشت ۱۲۸۵ (شاهنشاهی ۲۴۶۵)
- نامه تاریخی سید محمد طباطبایی به مظفرالدینشاه و تبیین مجلس عدالت۱ خرداد ۱۲۸۵ (شاهنشاهی ۲۴۶۵)
- نامه طباطبایی به عینالدوله و برداشتن پرده از مجلساردیبهشت ۱۲۸۵ (شاهنشاهی ۲۴۶۵)
- حکومت نظامی در تهران و تبعید رشدیه و مجدالاسلام به کلات۲۵ خرداد ۱۲۸۵ (شاهنشاهی ۲۴۶۵)
- نامه انذارآمیز ناصرالملک به طباطبایی در نفی آمادگی برای مشروطه۱۰ تیر ۱۲۸۵ (شاهنشاهی ۲۴۶۵)
- کشته شدن سید عبدالحمید و بست مسجد جامع تهران۱۹ تیر ۱۲۸۵ (شاهنشاهی ۲۴۶۵)
- مهاجرت کبری علمای تهران به قم۲۴ تیر ۱۲۸۵ (شاهنشاهی ۲۴۶۵)
- بستنشینی اصناف و تجار در باغ سفارت بریتانیا۲۷ تیر ۱۲۸۵ (شاهنشاهی ۲۴۶۵)
- عزل عینالدوله و انتصاب مشیرالدوله به صدارت عظما۶ مرداد ۱۲۸۵ (شاهنشاهی ۲۴۶۵)
- صدور فرمان مشروطیت توسط مظفرالدینشاه۱۴ مرداد ۱۲۸۵ (شاهنشاهی ۲۴۶۵)
- تکوین فرقه اجتماعیون عامیون در باکو و تهران۱۵ مرداد ۱۲۸۵ (شاهنشاهی ۲۴۶۵)
- تشکیل مجلس موقت در مدرسه نظامی تهران۲۶ مرداد ۱۲۸۵ (شاهنشاهی ۲۴۶۵)
- تصویب و توشیح نظامنامه انتخابات صنفی و طبقاتی مجلس اول۱۷ شهریور ۱۲۸۵ (شاهنشاهی ۲۴۶۵)
- بستنشینی در رشت و تبریز برای تضمین اجرای نظامنامه انتخابات۲۶ شهریور ۱۲۸۵ (شاهنشاهی ۲۴۶۵)
- گشایش دارالشورای ملی و آغاز کار مجلس اول۱۴ مهر ۱۲۸۵ (شاهنشاهی ۲۴۶۵)
- رد استقراض خارجی و طرح تأسیس بانک ملی ایران۱۵ آبان ۱۲۸۵ (شاهنشاهی ۲۴۶۵)
- اعتصاب صیادان بندر انزلی علیه کمپانی شیلات لیانازوف۱۰ آذر ۱۲۸۵ (شاهنشاهی ۲۴۶۵)
- بحران تدوین و مشاجرات تصویب قانون اساسی ۵۱ مادهای۲۴ آذر ۱۲۸۵ (شاهنشاهی ۲۴۶۵)
- نامهٔ شیخ فضلالله به آقا نجفی در باب مجلس شرعیه۱ دی ۱۲۸۵ (شاهنشاهی ۲۴۶۵)
- توشیح قانون اساسی ۵۱ مادهای مشروطه توسط مظفرالدینشاه۸ دی ۱۲۸۵ (شاهنشاهی ۲۴۶۵)
- درگذشت مظفرالدینشاه قاجار و انتقال سلطنت۱۸ دی ۱۲۸۵ (شاهنشاهی ۲۴۶۵)
- به تخت نشستن مظفرالدینشاه قاجاراردیبهشت ۱۲۷۵ (شاهنشاهی ۲۴۵۵)
- صدارت میرزا علیخان امینالدولهفروردین ۱۲۷۶ (شاهنشاهی ۲۴۵۶)