برو به محتوا
شیر و خورشید، نشان تاریخی ایران

گاهنامهٔ مشروطه

امین‌الدوله · صدراعظم

میرزا علی‌خان امین‌الدوله

صدراعظم اصلاح‌گر پیش از مشروطه

زاد

هجری شمسی

شاهنشاهی

۲۴۰۲

میلادی

۱۸۴۴

مرگ

هجری شمسی

شاهنشاهی

۲۴۶۳

میلادی

۱۹۰۴

تبار و خاستگاه
تهران؛ خاندان امینی و مجدالملک لواسانی.
خانواده
میرزا علی‌خان امین‌الدوله؛ فرزند میرزا محمد مجدالملک (نویسنده رساله مجدیه).
پایگاه اجتماعی
دیوان‌سالاران اصلاح‌طلب و نخبگان متجدد قاجار.
چرا در این داستان است
صدراعظم نواندیش مظفرالدین‌شاه، حامی ورود میرزا حسن رشدیه به تهران، بانی مدارس نوین و استخدام مستشاران بلژیکی.

خلاصه

صدراعظم اصلاح‌طلب دوران مظفرالدین‌شاه پیش از اوج‌گیری جنبش. حامی تأسیس مدارس نو و استخدام بلژیکی‌ها برای گمرک. پیش از صدور فرمان مشروطه درگذشت. کسروی او را با حسرت یاد می‌کند.

زندگی و کار

اصلاحات اداری و معارفی

امین‌الدوله با تکیه بر تربیت نوین، اداره پستخانه و گمرک را اصلاح کرد. در دوران کوتاه صدارتش (۱۲۷۶–۱۲۷۷ ش)، با اختصاص ملک شخصی خویش مدرسه رشدیه تهران را بنیاد نهاد و هیئت گمرکی بلژیک به ریاست ژوزف نوز را به ایران فراخواند تا به فساد اجاره‌داری مالیاتی پایان دهد.

سقوط صدارت و انزوا

سیاست‌های اصلاحی او با مقاومت دربار، درباریان مواجب‌بگیر و مخالفت سفرای روس و انگلیس مواجه شد. پس از عزل به املاک خود در لشت‌نشای گیلان رفت و پیش از صدور فرمان مشروطیت درگذشت.

منابع

احمد کسروی، تاریخ مشروطهٔ ایران
مقدمات بیداری؛ صدارت امین‌الدوله

کسروی او را یکی از اندک‌شمار رجال قاجار می‌داند که معنی اصلاح را می‌فهمیدند. افسوس می‌خورد که دولت او زود افتاد و جای به اتابک داد.

فریدون آدمیت، ایدئولوژی نهضت مشروطیت ایران
فکر آزادی و صدارت امین‌الدوله

آدمیت امین‌الدوله را در تبار رجال فراهانی و نوساز می‌گذارد. اصلاحات گمرک و پست را ابتکار او می‌شمارد، هرچند بعدها به دست نوز بلژیکی افتاد.

پادشاه همزمان

پیوستگان