عین‌الدوله تولیت مدرسهٔ خان مروی را از خاندان آشتیانی گرفت. عسکر گاریچی امتیاز کالسکهٔ جادهٔ تهران قم داشت و شایعهٔ دست‌درازی به زن مسافر به نامش بود. مالیات ده درصدی نوز بر حقوق دیوانی به علما هم می‌خورد. تا باغ میکده و انجمن مخفی داخل صحن نشدند، سخن از مجلس نبود. ملک‌المتکلمین از سالارالدوله، پسر سوم شاه و حاکم غرب، پول غذا گرفت؛ هوس تاج، نه مشروطه. شیخ مهدی، پسر شیخ فضل‌الله، برخلاف پدر به متحصنین پیوست.

۵ دی در صحن عریضه‌ای به بهبهانی پخش شد؛ ۸ دی عریضه‌ای به طباطبایی. هر دو در واقعات اتفاقیه است. متن کامل را در ورقهٔ لوایح آورده‌ایم. مضمون اول تهدید محترمانه است: در سرما آمدید، چرا عرایض را اعلام نمی‌کنید؛ صبر ما حد دارد. مضمون دوم این است که سواد مستدعیات را از دست سید عبدالحسین روضه‌خوان و عضدالدوله خوانده‌اند و می‌گویند تعدی حکام و مواجب سرباز در عریضه نیست. دولت‌آبادی‌ها نامهٔ علما برای سفیر عثمانی را دیدند و مأیوس شدند. یحیی پیش از تحویل، سطر «قراردادی در اصلاح کلیه امور با رعایت حقوق علما» را افزود. ملک‌المتکلمین شرح نوشت:

«مراد از قرارداد در اصلاح کلیه امور، تاسیس دیوان عدالتی است بر طبق شرع مقدس اسلام از روی کتاب و تشکیل یک مجلس مشورتخانه ملی برای اجرای قانون مساوات در تمام بلاد ایران که فرق فیمابین وضیع و شریف گذارده نشود و هر ذیحق به حق خود برسد.»

عین‌الدوله امیرخان سردار، برادرزاده، را حاکم عبدالعظیم کرد. ۲۰ دی ابوالقاسم طباطبایی، میرزا مصطفی آشتیانی، میرزا محسن و اعتمادالاسلام دامادهای بهبهانی به شام رفتند و با صدراعظم روبه‌رو شدند. علاءالدوله از پیش استعفا داده بود. عین‌الدوله تنبیه گاریچی و لغو مالیات درآمد را وعده داد و گفت دستخط عدالتخانه می‌گیرد. چهار نفر باغ میکده به طباطبایی پیغام دادند به قول قانع نشوید تا متن برسد. دستخط دو پاره است: نامه به علما و فرمان به اتابک. هر دو را در ورقهٔ دستخط جدا آورده‌ایم. ۲۲ دی تحصن تمام شد و مهاجران به شهر برگشتند.

شاه گفت عدالتخانه در تمام ممالک محروسه دایر شود و کتابچه را خود دولت بنویسد. اگر معنی‌اش عدلیهٔ ولایتی باشد، آن صندوق از قدیم تعارفی بود. انقلابیون حکومت قانون می‌خواستند. خادم می‌گوید بخشی از ابهام از خود بدنه است، بخشی از دربار که نمی‌دانست چه می‌فروشد. در بست خونی نریخت. مساوات و چند تن باغ میکده تهدید کردند اگر دو سید بی‌دستاورد برگردند آن‌ها را می‌کشند؛ ناظم این را نوشته است. روز آخر زنی عریضه به کالسکهٔ شاه داد و در دالان وزیر دربار نامهٔ دوم رسید. ناظم هر دو را تهدید قتل می‌داند: یکی از انجمن مخفی، یکی از ابراهیم صحاف‌باشی باغ میکده. متن نامه‌ها نمانده است.

مردم چراغانی کردند. عین‌الدوله جواد سعدالدوله وزیر تجارت را که طرف تجار چوب‌خورده بود به یزد فرستاد. سید جمال را خواست به مشهد بفرستد؛ طباطبایی وساطت کرد. سرانجام ۲ اسفند، پیش از محرم، واعظ به قم رفت تا منبر محرم تهران خاموش بماند. محرم و صفر جز منبر شیخ‌الرئیس در اسناد انگلیس جنجال تازه نداشت. علما منتظر عدالتخانه ماندند.

شاه کمیسیونی برای کتابچهٔ عدالتخانه گذاشت. دولت‌آبادی‌ها آن را بازی وقت می‌دانستند. احتشام‌السلطنه از برلین اواسط دی رسید، درست وقتی برادرش استعفا می‌داد. با صنیع‌الدوله، مخبرالسلطنه، مشیرالملک و موتمن‌الملک هستهٔ جدی کمیسیون شدند. آدمیت از طرح دو مجلس تحقیق و اجرا سخن گفته؛ فرمانش منتشر نشده. شاه ایراد گرفت و طرح مرد. همان چهار تن چند ماه بعد نظامنامهٔ انتخابات مجلس را نوشتند.

احتشام طباطبایی را با متن تمرین‌شده نزد عین‌الدوله برد تا عدالتخانه فراموش نشود. صدراعظم دعوت علما را پس گرفت و ۸ اردیبهشت رجال را خواند که بگویند عدالتخانه به مصلحت هست یا نه. امیربهادر گفت حکم آخر با شاه است و گوشمال بی‌چون‌وچرا. احتشام مشروطه را به نام خواند. حاجب‌الدوله گفت زیر بار مشروطیت نمی‌رویم. ناصرالملک گفت هنوز زود است. متن خاطرات در ورقهٔ کمیسیون است. فردا شاه احتشام را رئیس کمیتهٔ مرز عثمانی کرد: تبعید محترمانه. ۲۴ اردیبهشت شاه سکته کرد و نیمهٔ چپ فلج شد.