دستگیری شبنامه‌نویسان و قصیدهٔ فخرالواعظین

کسروی می‌گوید اتابک آمدن روزنامه‌های فارسی را بست. کوشندگان پاکت شبنامه به اینجا و آنجا انداختند. چند تن از نزدیکان شاه پاکتها را روی میز او می‌نهادند و شاه می‌خواند بی‌آنکه آورنده را بشناسد. شیخ یحیی کاشانی آموزگار دبستان بود. سید حسن برادر دارندهٔ حبل‌المتین و مثمرالملک نیز به ناهار دبستان می‌آمدند و آموزگاران را در میان درس به بدگویی از اتابک وامی‌داشتند.

ناظم دبستان، محمد امین، آگاهی به کارکنان صدر داد. به میانجیگری او میرزا حسین برادر کوچک رشدیه را به نام گردش به قلهک خواندند و نزد اتابک بردند تا چگونگی دبستان را از او بکشند. در همان روزها شبنامه‌ای نوشتند که نکوهش وام روس را با قصیدهٔ فخرالواعظین کاشانی درآمیخت. کسروی چند بیت را می‌آورد:

«ارمنی‌زاده میازار مسلمانان را / بکف کفر مده سلطنت ایمان را»

«عاقبت خانهٔ ظلم تو کند شاه خراب / پس چه حاجت که بافلاک کشی ایوانرا»

«داس غیرت چو شود در کف ملت ظاهر / پاک از لوث وجود تو کند بستانرا»

«کاسه‌لیسی تو ازروس ندارد ثمری / کاین سیه کاسه در آخر بکشد مهمانرا»

شاه در نیاوران بود. کسروی می‌نویسد به هنگامی که موقرالسلطنه پاکت را روی میز می‌نهاد، شاه در برابر آینه ایستاده بود و کار او را در آینه دید. آورنده شناخته شد. به فشار و چوب به پا نامهای انجمن را یکایک شمرد. به دستور شاه آقابالاخان همه را گرفت.

کسروی نامها را چنین می‌آورد: شیخ یحیی کاشانی نویسندهٔ گفتارها؛ سید حسن برادر دارندهٔ حبل‌المتین؛ میرزا مهدیخان وزیر همایون که وزیر پست بود و در سفر اروپا همراه شاه؛ میرزا محمدعلی خان قوام‌الدوله از درباریان توانگر و دشمن سخت اتابک؛ ناصر خاقان پیشخدمت شاه و همراه سفر اروپا؛ موقرالسلطنه داماد شاه؛ مثمرالملک قفقازی که از میوه کنسرو می‌ساخت و ماهانه از شاه می‌گرفت؛ میرزا سید محمد مؤتمن لشکر نوری؛ میرزا محمدعلیخان نوری.

میرزا محمدعلیخان را شب از پشت‌بام خوابیده برکندند؛ از سراسیمگی از بام افتاد و پس از چند ساعت در ادارهٔ شهربانی درگذشت. شیخ یحیی را دست‌بسته بر اسب نشاندند و به اردبیل فرستادند. سید حسن را به پاس برادر و به میانجیگری عین‌الدوله که حکمران تهران بود به ده او مبارک‌آباد روانه کردند. دیگران را هر یک به جایی فرستادند. حاجی میرزا حسن رشدیه به خانهٔ شیخ هادی نجم‌آبادی پناهید و از گزند جست.

این پیش‌آمد مهر ۱۲۸۰ بود، جمادی‌الآخره ۱۳۱۹. روزنامه‌های روسستان آن را «یک بدخواهی بشاه» بزرگ کردند. کسروی می‌گوید اگر نرمدلی مظفر نبود کمتر یکی از اینان زنده می‌ماند. اندکی پس از آن ده میلیون منات دیگر از روس گرفتند و امتیاز راه شوسهٔ جلفا تا تهران را دادند.