برو به محتوا
شیر و خورشید

گاهنامهٔ مشروطه

عصر مظفری

تأسیس مجمع و جامع آدمیت در تهران
هجری شمسی

۱۲۷۵

شاهنشاهی

۲۴۵۵

میلادی

۱۸۹۶

رویداد فرعی و زمینه‌ایسیاسی

این ورقه بخشی از فرمان ناصرالدین شاه در تحریم و انحلال فراموشخانه است. جامع آدمیت شکل دگر فراموشخانه است پس از آنکه شاه آن را حرام کرد.

خلاصه

برپایی تشکیلات شبه‌حزبی «جامع آدمیت» به رهبری میرزا عباسقلی خان قزوینی (آدمیت) بر پایه رساله اصول آدمیت ملکم خان با ساختار چهار مجمع و دوازده امین و اخذ سوگند کتبی از بیش از ۳۰۰ نخبه سیاسی.

زمینه

ملکم جزوه اصول آدمیت را نوشت و انجمن را جامع آدمیت نامید. نسبت به فراموشخانه آیین نمادین کمتر و هدف سیاسی آشکارتر بود. نظامنامه شلخته و پر حشو است.

چه رخ داد

۱. تکالیف هفتگانه و امین آدمیت

هفت تکلیف: اجتناب از بدی، اقدام به نیکی، رفع ظلم، اتفاق، طلب علم، ترویج آدمیت، حفظ نظام. حفظ نظام به معنای نظام سیاسی کشور نیست.

«نظام آدمیت عبارت است از کل آن قواعد که به جهت وصول موافقت آدمیت وضع شده است. بدون نظام آدمیت، افراد آدمیت همیشه از همدیگر جدا و همیشه طعمه بهایم انسانی خواهد بود.»

عضو نزد امین آدمیت سوگند می‌خورد.

۲. عباسقلی‌خان و سیصد نخبه

پس از قتل ناصرالدین‌شاه فضای مظفری بازتر شد. میرزا عباسقلی‌خان قزوینی ملقب به آدمیت تشکل را با چهار مجمع و دوازده امین بر پا کرد. بیش از سیصد تن از جمله احتشام‌السلطنه، فروغی و مصدق با سوگند کتبی پیوستند. دست‌کم پانزده تن به دوره اول مجلس رسیدند. برخی بعداً همزمان عضو لژ بیداری شدند.

پیامد

جامع آدمیت شکل حزبی همان فراموشخانه پس از تحریم است. تربیت کادر پارلمانی میراث اصلی‌اش بود.

داوری منابع

فریدون آدمیت — ایدئولوژی نهضت مشروطیت ایران
فکر آزادی؛ جامع آدمیت

فریدون آدمیت جامع آدمیت را نخستین سازمان منسجم سیاسی با مرام‌نامه و سوگند مدون در تاریخ ایران می‌شناسد.

دوره

پادشاه

کسان