انجمن در اسفند ۱۲۷۶ در مدرسه رشدیه نشست. از هفت نفر به شانزده رسید. محمود احتشام‌السلطنه، از خاندان علاءالدوله، نام شاه را سر دفتر اعانه نوشت تا اعیان رودربایستی کنند. اولین مدرسه انجمن علمیه نام گرفت. یحیی دولت‌آبادی، فرزند حاج سید هادی دولت‌آبادی اصفهان، مدرسه سادات را برای اطفال فقیر سادات ساخت. پدر در ظاهر عالم محترم اصفهان بود و از صبح ازل لقب اسم الله الودود داشت. خود یحیی در سامرا درس میرزای شیرازی را دیده بود و یکی از منابع جعلی بودن فتوای اولیه تنباکو خاطرات اوست.

رشدیه کمک امین‌الدوله را مال مدرسه خود می‌دانست و ناهار فقیران را واجب. احتشام‌السلطنه می‌خواست همان پول چند مدرسه بسازد. پس از چند ماه رشدیه را از انجمن بیرون کرد. مفتاح‌الملک مدرسه افتتاحیه را با عددسازی در حساب پیش برد و دعوای وزارت خارجه را به انجمن کشاند.

مدرسه شرف در شهریور ۱۲۷۷ فقط برای فقیران گشوده شد. مظفریه و سادات همان سال آمدند. احتشام‌السلطنه نوشت در سال اول نزدیک سه هزار شاگرد در تهران نام نوشتند. طرح شرکت عمومی با سهام ده تومانی، کتابخانه و چاپخانه را سرمایه ملت می‌کرد.

«هر روز تلگراف و مکاتیب متعدد از ولایات به انجمن می‌رسید و درخواست الحاق و قبول عضویت انجمن و تاسیس مدارس می‌نمودند. اسهام شرکت به طبع رسید و برای فروش آماده بود. خوشحال بودم که چند سال نمی‌گذرد که ملت با مشارکت در اداره شرکت ملی معارف طعم و لذت دخالت در تعیین سرنوشت خود را خواهند چشید، و با یک جهش عمومی نظام پوسیده و فاسد حکومت فعلی را سرنگون خواهند ساخت. این افکار و آرزوهای طلایی مربوط به هشت تا نه سال قبل از صدور فرمان مشروطیت بود.»

شرکت ملی هرگز ننشست.

با عزل امین‌الدوله در تیر ۱۲۷۷ امین‌السلطان احتشام‌السلطنه را به حکومت کردستان فرستاد. برنامه‌های کتابخانه ملی و طبع کتب خوابید. تا ۱۲۸۰ انجمن در احتضار بود. دولت‌آبادی مهدیقلی مخبرالسلطنه هدایت و نصرالله مشیرالدوله نایینی و پسرش حسن پیرنیا را آورد که با صدراعظم سرشاخ نباشند. یازده دبستان تهران را به دولتی و ملی بخش کردند و کوشیدند بودجه را یکجا کنند. مدرسه اسلام سید محمد طباطبایی زیر بار انجمن نرفت. کدورت طباطبایی و دولت‌آبادی از مدرسه سادات ماند و در مذاکرات مشروطه سر باز کرد.