پادشاه ایران
مظفرالدین شاه قاجار
زاد
شاهنشاهی
۲۴۱۲
میلادی
۱۸۵۳
مرگ
شاهنشاهی
۱۸ دی ۲۴۶۵
میلادی
۸ ژانویه ۱۹۰۷
- تبار و خاستگاه
- دارالخلافه تهران؛ فرزند چهارم ناصرالدینشاه قاجار از شکوهالسلطنه.
- خانواده
- دودمان قاجاریه؛ نزدیک به چهار دهه در تبریز ولیعهد بود و پس از او فرزندش محمدعلی میرزا به تخت نشست.
- پایگاه اجتماعی
- پادشاهی مطلقه قاجار؛ پادشاهی علیل، اهل تسامح و مقروض به بانکهای خارجی.
- چرا در این داستان است
- صدور فرمان مشروطیت در ۱۴ مرداد ۱۲۸۵ و توشیح قانون اساسی ۵۱ مادهای در واپسین روزهای حیات به نام او در تاریخ ثبت شده است.
خلاصه
مظفرالدین شاه قاجار بیمار و سفرکننده بود. فرمان را امضا کرد چون بست و مهاجرت او را در تنگنا گذاشت، نه چون مشروطهخواه بود. با مجلس سر ستیز نداشت. پسرش عکس اوست.
زندگی و کار
دوران ولیعهدی و صدارتهای متزلزل
مظفرالدینشاه نزدیک به چهل سال در دارالسلطنه تبریز در انتظار سلطنت به سر برد و در این مدت با خوی گشادهدستانه و بدهیهای سنگین به تجار آذربایجان زیست. با ترور ناصرالدینشاه در اردیبهشت ۱۲۷۵ به تخت نشست. در دوره ده ساله پادشاهی او، صدارت میان چهرههای رقیب چون امینالدوله، امینالسلطان و عینالدوله دست به دست شد و کشور برای تأمین مخارج دربار و سه سفر پرهزینه اروپایی، در باتلاق وامهای سنگین روسیه و بریتانیا و تعرفههای گمرکی مستشاران بلژیکی فرو رفت.
بحرانهای مدنی و صدور فرمان مشروطیت
با اوجگیری خشم عمومی از استبداد صدارت عینالدوله و فاجعه اسارت دختران قوچان، حوادث فلک تجار قند و هجرت صغری و کبری رقم خورد. مظفرالدینشاه برخلاف فرزندش محمدعلی میرزا، فاقد قساوت خونریزانه بود؛ وی در برابر تحصن ۱۴ هزار نفری مردم در باغ سفارت انگلیس و هجرت مراجع به قم تسلیم شد و در ۱۴ مرداد ۱۲۸۵ دستخط تاریخی تأسیس مجلس شورای ملی را امضا کرد. سرانجام در ۹ دی همان سال در بستر احتضار متن ۵۱ اصل قانون اساسی را توشیح نمود و پنج روز بعد درگذشت.
سالشمار
اردیبهشت ۱۲۷۵
شاهنشاهی اردیبهشت ۲۴۵۵
میلادی مه ۱۸۹۶
جلوس بر تخت سلطنت
آغاز پادشاهی در پی قتل ناصرالدینشاه قاجار.
۱۴ مرداد ۱۲۸۵
شاهنشاهی ۱۴ مرداد ۲۴۶۵
میلادی ۵ اوت ۱۹۰۶
صدور فرمان مشروطه
امضای دستخط تأسیس مجلس شورای ملی.
۹ دی ۱۲۸۵
شاهنشاهی ۹ دی ۲۴۶۵
میلادی ۳۰ دسامبر ۱۹۰۶
توشیح قانون اساسی
امضای ۵۱ اصل نظامنامه اساسی در بستر مرگ.
منابع
کسروی او را با مجلس سازگار میبیند. سستی اراده را عیب میداند، کینهتوزی با قانون را نه.
ناظمالاسلام فرمان را محصول فشار مینویسد. مظفرالدین شاه قاجار را نقطهٔ ضعف دربار میداند، نه معمار آزادی.
پادشاه همزمان
- مظفرالدین شاه قاجارپادشاه فرمان مشروطه
رویدادها
- صدور فرمان مشروطیت توسط مظفرالدینشاه۱۴ مرداد ۱۲۸۵ (شاهنشاهی ۲۴۶۵)
- توشیح قانون اساسی ۵۱ مادهای مشروطه توسط مظفرالدینشاه۸ دی ۱۲۸۵ (شاهنشاهی ۲۴۶۵)
- دستگیری شبنامهنویسان و قصیدهٔ فخرالواعظینمهر ۱۲۸۰ (شاهنشاهی ۲۴۶۰)
- نوشتهٔ ساختگی تکفیر اتابک به نام علمای نجفشهریور ۱۲۸۲ (شاهنشاهی ۲۴۶۲)
- کشته شدن سید عبدالحمید و بست مسجد جامع تهران۱۹ تیر ۱۲۸۵ (شاهنشاهی ۲۴۶۵)
- مهاجرت کبری علمای تهران به قم۲۴ تیر ۱۲۸۵ (شاهنشاهی ۲۴۶۵)
- عزل عینالدوله و انتصاب مشیرالدوله به صدارت عظما۶ مرداد ۱۲۸۵ (شاهنشاهی ۲۴۶۵)
- تاجگذاری محمدعلیشاه و بیاعتنایی به نمایندگان مجلس۲۸ دی ۱۲۸۵ (شاهنشاهی ۲۴۶۵)
- بستنشینی تجار تهران در حرم حضرت عبدالعظیم۵ اردیبهشت ۱۲۸۴ (شاهنشاهی ۲۴۶۴)
- بستنشینی اصناف و تجار در باغ سفارت بریتانیا۲۷ تیر ۱۲۸۵ (شاهنشاهی ۲۴۶۵)
- گشایش دارالشورای ملی و آغاز کار مجلس اول۱۴ مهر ۱۲۸۵ (شاهنشاهی ۲۴۶۵)
- امضای امتیازنامهٔ انحصاری نفت ویلیام ناکس دارسی۷ خرداد ۱۲۸۰ (شاهنشاهی ۲۴۶۰)
- تصویب امتیازنامهٔ دوازدهگانهٔ تأسیس بانک ملی ایران۲۸ دی ۱۲۸۵ (شاهنشاهی ۲۴۶۵)
- نامه طباطبایی به عینالدوله و برداشتن پرده از مجلساردیبهشت ۱۲۸۵ (شاهنشاهی ۲۴۶۵)
پیوستگان
- عبدالمجید میرزا عینالدولهصدراعظم آغاز جنبش؛ سپس فرماندهٔ سپاه دولتی بر تبریز
- محمدعلی شاه قاجارپادشاه استبداد صغیر