شاه ایران
زاد
۱۲۳۲
شاهنشاهی
۲۴۱۲
میلادی
۱۸۵۳
هجری شمسی تقویم اصلی این دفتر است. شاهنشاهی همان سال خورشیدی است به اضافهٔ ۱۱۸۰؛ رسمیت دولتیاش از ۱۳۵۴ است، نه از روزگار مشروطه.
مرگ
دی ۱۲۸۵
شاهنشاهی
دی ۲۴۶۵
میلادی
ژانویه ۱۹۰۷
- تبار و خاستگاه
- تهران؛ فرزند ناصرالدینشاه از شکوه السلطنه.
- خانواده
- ولیعهد تبریز سالها بود. پسرش محمدعلی، جانشین او شد.
- پایگاه اجتماعی
- شاه قاجار. بیمار و خرجکننده؛ قدرت شخصش کمتر از رجال دربار بود.
- چرا در این داستان است
- فرمان و قانون اساسی به نام اوست. بدون فشار بست و مهاجرت، صدور فرمان از او بعید بود. با مجلس سر ستیز نداشت؛ این فرق او با پسر است.
خلاصه
شاه بیمار و سفرکننده. فرمان را امضا کرد چون بست و مهاجرت او را در تنگنا گذاشت، نه چون مشروطهخواه بود. با مجلس سر ستیز نداشت. پسرش عکس اوست.
زندگی و کار
ولیعهدی و سلطنت
سالها در تبریز ولیعهد بود و با قرض و سفر فرنگ شهرت یافت. پس از قتل پدر در ۱۲۷۵ به تهران آمد. صدارت میان امینالدوله و عینالدوله و اتابک دست به دست شد. وام روس و بلژیکیهای گمرک در همین عهد است.
فرمان
در تابستان ۱۲۸۵، پس از مهاجرت قم و بست سفارت، فرمان مجلس را دستینه کرد. کسروی او را با مجلس سازگار میبیند و سستی اراده را عیب میداند، نه کینه با قانون. ناظمالاسلام فرمان را محصول فشار مینویسد.
سالشمار
۱۲۷۵
شاهنشاهی ۲۴۵۵
میلادی ۱۸۹۶
جلوس
پس از قتل ناصرالدینشاه به تخت نشست.
۱۴ مرداد ۱۲۸۵
شاهنشاهی ۱۴ مرداد ۲۴۶۵
میلادی ۵ اوت ۱۹۰۶
فرمان مشروطه
دستینهٔ تشکیل مجلس.
۹ دی ۱۲۸۵
شاهنشاهی ۹ دی ۲۴۶۵
میلادی ۳۰ دسامبر ۱۹۰۶
قانون اساسی
در بستر مرگ امضا کرد. چند روز بعد درگذشت.
داوری منابع
اینها حکم تاریخ نیستند. حرف هر کتاب جدا آمده تا کسروی با ناظمالاسلام یا براون قاطی نشود.
کسروی او را با مجلس سازگار میبیند. سستی اراده را عیب میداند، کینهتوزی با قانون را نه.
ناظمالاسلام فرمان را محصول فشار مینویسد. شاه را نقطهٔ ضعف دربار میداند، نه معمار آزادی.
پادشاه همزمان
- مظفرالدینشاهشاه فرمان مشروطه
رویدادها
- فرمان مشروطه۱۴ مرداد ۱۲۸۵
- امضای قانون اساسی۹ دی ۱۲۸۵
پیوستگان
- عبدالمجید میرزا عینالدولهصدراعظم آغاز جنبش؛ سپس فرماندهٔ سپاه دولتی بر تبریز
- محمدعلیشاهشاه کودتا و استبداد صغیر