عینالدوله · شاهزادهٔ قاجار · صدراعظم
زاد
۱۲۲۴
شاهنشاهی
۲۴۰۴
میلادی
۱۸۴۵
هجری شمسی تقویم اصلی این دفتر است. شاهنشاهی همان سال خورشیدی است به اضافهٔ ۱۱۸۰؛ رسمیت دولتیاش از ۱۳۵۴ است، نه از روزگار مشروطه.
مرگ
۱۳۰۶
شاهنشاهی
۲۴۸۶
میلادی
۱۹۲۷
- تبار و خاستگاه
- شاهزادهٔ قاجار؛ نوهٔ عباس میرزا نایبالسلطنه.
- خانواده
- عبدالمجید میرزا، از شاخهٔ عباسمیرزایی. تبار جنگاور ولیعهد فتحعلیشاه را با خوی دربار ناصری جمع کرد.
- پایگاه اجتماعی
- شاهزادهٔ مقتدر، نه تاجر و نه مجتهد. صدراعظم و بعدها فرماندهٔ سپاه دولتی.
- چرا در این داستان است
- اگر کسروی را از اول بخوانی نام او زود میآید: بداندیشیهای عینالدوله. هم آتشزنهٔ بستهاست هم محاصرهکنندهٔ تبریز.
خلاصه
نوهٔ عباس میرزا و یکی از مقتدرترین رجال دربار مظفرالدینشاه. صدارت او با بستنشینیها و صدور فرمان همزمان است. پس از خلع محمدعلیشاه نیز نامش در محاصرهٔ تبریز دوباره در میان است. نه هیولا است نه مصلح؛ مرد دستگاه است.
زندگی و کار
تبار و پایگاه
شاهزادگی قاجار در ایران رتبه است نه کاست هند. عینالدوله از خاندانی است که ولیعهدی را در تبریز شناخته بود و در تهران صدارت را. تکبر زبانیاش را اهل دربار میشناختند؛ مخبرالسلطنه این را خوی دستگاه مینویسد نه کشف متأخر.
صدارت ۱۲۸۴–۱۲۸۵
جای اتابک و امینالدوله را گرفت وقتی شاه بیمار و رجال وامزده بودند. بازرگانان قند را علاءالدوله به چوب بست؛ علما به عبدالعظیم رفتند. ناظمالاسلام گفتگو با او را بیحاصل میداند. شاه نرم شد، او نه.
تبریز
پس از توپ مجلس، در شمار فرماندهان سپاه دولتی بر تبریز است. کسروی او را دوباره بر سر راه ستارخان میگذارد. مردی که جنبش را در تهران انکار کرد، در آذربایجان با اسلحه برگشت.
پس از فتح
با برافتادن محمدعلی میدان را باخت اما از رجال قاجار حذف نشد. در ۱۳۰۶ مرد. زندگیاش از آن زندگیهاست که کتاب یک داوری میکند و بقیهٔ عمر در حاشیه میماند.
سالشمار
آذر ۱۲۸۴
شاهنشاهی آذر ۲۴۶۴
میلادی دسامبر ۱۹۰۵
بست عبدالعظیم
صدراعظم در برابر دو سید و بازار.
تیر ۱۲۸۵
شاهنشاهی تیر ۲۴۶۵
میلادی ژوئیه ۱۹۰۶
سقوط صدارت
پس از مهاجرت قم و بست سفارت کنار رفت.
تیر ۱۲۸۷
شاهنشاهی تیر ۲۴۶۷
میلادی ژوئیه ۱۹۰۸
محاصرهٔ تبریز
در رأس سپاه دولتی.
داوری منابع
اینها حکم تاریخ نیستند. حرف هر کتاب جدا آمده تا کسروی با ناظمالاسلام یا براون قاطی نشود.
کسروی او را اصلاحگر نمیبیند. بداندیشیاش را آتشزنهٔ خیزش میشمارد و در استبداد صغیر نیز او را بر سر سپاه دولتی میگذارد. عنوان گفتار، خود داوری است.
ناظمالاسلام عینالدوله را در برابر علما و بازرگانان بستنشین سرسخت مینگارد. گفتگو با او را بیحاصل میداند و گشایش را از جانب شاه میجوید، نه از صدراعظم.
مخبرالسلطنه او را از تبار شاهزادگان مقتدر مینویسد؛ تکبر و خشونت زبانیاش را اهل دربار میشناختند. این خوی دربار است، نه کشف متأخر.
پادشاه همزمان
- مظفرالدینشاهشاه فرمان مشروطه
رویدادها
- بست شاه عبدالعظیمآذر ۱۲۸۴
- فرمان مشروطه۱۴ مرداد ۱۲۸۵
- ایستادگی و محاصرهٔ تبریز۱۵ تیر ۱۲۸۷
پیوستگان
- مظفرالدینشاهشاه فرمان و قانون اساسی
- سید محمد طباطباییپیشوای روحانی مشروطه در تهران
- سید عبدالله بهبهانیپیشوای سیاسیتر روحانیان مشروطهخواه تهران