منابع و شیوه

روایت تبریزمحور، جستجوگر علت، و غالباً داورانه. کسروی خود را مورخ حرفه‌ای نمی‌خواند. داوری‌هایش را باید به نام او آورد، نه به نام واقع.

دنبالهٔ تاریخ مشروطه، تا مرگ شیخ محمد خیابانی. برای سال‌های پس از فتح تهران آبشخور اصلی کسروی است.

روزنوشت تهرانی یک ناظر درگیر. بر انجمن‌های سری و برخی روشنفکران تکیه دارد. کسروی همین را از وجه مورخانهٔ کار او می‌کاهد.

خاطرات یک مشروطه‌خواه حاضر در ماجرا. سودمند است اگر جانب نویسنده را از گزارش جدا نگاه داریم.

پسر ملک‌المتکلمین. روایت خانوادگی و حزبی است، نه داوری بی‌طرف. برای قتل پدر و روزهای باغشاه گواه نزدیکی است.

ناظر انگلیسی همدل با مشروطه، نه مورخ مکتب مسکو. نامه‌ها و گزارش‌های همان سال‌ها را نگاه داشته است.

وزیر و رجل قاجاری. برای خوی دربار و رجال، گواه از درون است؛ برای داوری اخلاقی، جانب خود را دارد.

تاریخ‌نگاری لیبرال‌ملی. برای اندیشه‌ها و رساله‌ها قوی است. مارکسی نیست؛ توده‌ای هم نیست.