خلاصه

نظام‌نامه انتخابات توسط کمیته‌ای از حقوق‌دانان بر پایه مدل‌های پارلمانی اروپایی در قالب شش طبقه (شاهزادگان، علما و طلاب، اعیان، تجار، ملاکین و اصناف) تدوین شد و پس از رفع کارشکنی‌های جناح درباری استبداد به توشیح مظفرالدین‌شاه رسید.

زمینه

ضرورت تدوین نظام‌نامه‌ای مدرن اما متناسب با ساختار سنتی و طبقاتی جامعه ایران در اواخر دوره قاجار.

چه رخ داد

پیامد

آغاز فوری انتخابات اصناف در تهران و گشایش مجلس اول در مهرماه ۱۲۸۵.

سال‌شمار

1. ۱۳ شهریور ۱۲۸۵

   شاهنشاهی ۱۳ شهریور ۲۴۶۵

   میلادی ۴ سپتامبر ۱۹۰۶

   تحصن تجار علیه کارشکنی امیربهادر

   اعتراض سران بازار به دستکاری مواد نظام‌نامه توسط درباریان.

2. ۱۷ شهریور ۱۲۸۵

   شاهنشاهی ۱۷ شهریور ۲۴۶۵

   میلادی ۸ سپتامبر ۱۹۰۶

   توشیح ملوکانه نظام‌نامه انتخابات

   امضای رسمی قانون انتخابات ۵۱ ماده‌ای توسط مظفرالدین‌شاه.

داوری منابع

دوره

• جنبش مشروطه

پادشاه

• مظفرالدین‌شاه

کسان

• میرزا حسن‌خان مشیرالدوله (پیرنیا)حقوق‌دان؛ بانی مدرسه علوم سیاسی؛ دولتمرد مشروطه

  نگارش و انطباق حقوقی مواد نظام‌نامه بر پایه قوانین اساسی بلژیک و فرانسه.

• میرزا حسین‌خان مؤتمن‌الملک (پیرنیا)رئیس قانون‌مدار مجلس شورای ملی

  همکاری در تنظیم حقوقی اصول و ضوابط برگزاری انتخابات.

• مرتضی‌قلی‌خان صنیع‌الدولهنخستین رئیس مجلس شورای ملی

  ریاست کمیسیون نهایی‌سازی متن نظام‌نامه انتخابات.

• حسین‌پاشاخان امیربهادر جنگوزیر دربار و فرماندهٔ قشون ضد مشروطه

  ایجاد کارشکنی و تلاش برای حذف برخی مواد با همکاری درباریان مستبد.

• مظفرالدین‌شاهشاه فرمان و قانون اساسی

  امضای رسمی نظام‌نامه انتخابات ۵۱ ماده‌ای مجلس شورای ملی.