جنبش مشروطه
۷ مرداد ۱۲۸۵
شاهنشاهی
۷ مرداد ۲۴۶۵
میلادی
۲۹ ژوئیه ۱۹۰۶
این ورقه بخشی از بستنشینی گسترده اصناف و تجار در باغ سفارت بریتانیا است. عزل عینالدوله میوهٔ مستقیم بست سفارت و هجرت قم بود؛ بدون آن فرمان مشروطه صادر نمیشد.
خلاصه
در پی فلج شدن کامل امور کشور، تعطیلی بازار و تداوم بستنشینی هزاران بازاری در سفارت بریتانیا، مظفرالدینشاه استعفای عینالدوله را پذیرفت و میرزا نصرالله خان مشیرالدوله نایینی را به صدارت برگزید تا راه مصالحه با ملت هموار شود.
زمینه
فلج شدن کامل امور بازرگانی و اداری کشور، اعتصاب سراسری بازار تهران و ناتوانی قوای قزاق در سرکوب تحصن سفارت و هجرت قم.
چه رخ داد
۱. استعفای اجباری عینالدوله در ۷ مرداد ۱۲۸۵
مظفرالدینشاه پس از مشورت با رجال دربار دریافت که با حضور عینالدوله امکان مصالحه وجود ندارد. شاه استعفای صدراعظم مستبد را پذیرفت و میرزا نصرالله خان مشیرالدوله نایینی، وزیر امور خارجه خوشنام و اصلاحطلب را به صدارت عظما برگزید.
۲. آغاز مذاکرات مستقیم دولت جدید با نمایندگان ملت
مشیرالدوله بلافاصله باب گفتگو با متحصنان سفارت و علمای قم را گشود و تضمینهای لازم را برای حفظ امنیت مهاجران و تدوین فرمان مجلس ارائه داد.
پیامد
برکناری عینالدوله بزرگترین مانع اجرایی مشروطیت را از میان برداشت و صدور فرمان را تسریع نمود.
سالشمار
۷ مرداد ۱۲۸۵
شاهنشاهی ۷ مرداد ۲۴۶۵
میلادی ۲۹ ژوئیه ۱۹۰۶
عزل عینالدوله و صدارت مشیرالدوله
امضای فرمان صدارت میرزا نصرالله خان نایینی توسط مظفرالدینشاه.
داوری منابع
کسروی عزل عینالدوله را نخستین ثمره پایداری متحصنان و آغاز پیروزی نهضت میداند.
دوره
پادشاه
کسان
- عبدالمجید میرزا عینالدولهصدراعظم آغاز جنبش؛ سپس فرماندهٔ سپاه دولتی بر تبریز
تسلیم استعفانامه به شاه پس از شکست راهبرد سرکوب و انزوای مطلق سیاسی.
- میرزا نصرالله خان مشیرالدوله نایینینخستین صدراعظم مشروطه و سازماندهنده انتقال قانونی قدرت
پذیرش مسند صدارت عظما و آغاز مذاکرات مستقیم با بستنشینان و علمای قم.
- مظفرالدینشاهشاه فرمان و قانون اساسی
پذیرش عزل صدراعظم مستبد و امضای فرمان صدارت مشیرالدوله.