جنبش مشروطه
آذر ۱۲۸۴
شاهنشاهی
آذر ۲۴۶۴
میلادی
دسامبر ۱۹۰۵
هجری شمسی تقویم اصلی این دفتر است. شاهنشاهی همان سال خورشیدی است به اضافهٔ ۱۱۸۰؛ رسمیت دولتیاش از ۱۳۵۴ است، نه از روزگار مشروطه.
خلاصه
علاءالدوله به پای بازرگانان قند چوب زد. دو سید و جمعی به شاه عبدالعظیم رفتند. خواست عدالتخانه بر زبان آمد. شاه پذیرفت و کوچندگان برگشتند. عینالدوله کارشکنی کرد و آتش خاموش نشد.
زمینه
وام روس و بلژیکیهای گمرک و گرانی قند تهران را تند کرده بود. عینالدوله صدراعظم بود. علاءالدوله حاکم تهران به پای چند بازرگان چوب زد.
چه رخ داد
چوب قند
بهانهٔ قیمت قند بود. کسروی مبدأ را همین آزار بازار میداند، نه توطئهٔ سفارت. دو سید به شاه عبدالعظیم رفتند.
آزار بازار و همدستی دو سید را مبدأ میگذارد.
خواست عدالتخانه
هنوز لفظ مجلس همهگیر نیست. ناظمالاسلام درخواستها را جزبهجز نوشته. شاه پذیرفت؛ عینالدوله کارشکنی کرد.
پیامد
کوچندگان برگشتند و آتش خاموش نشد. مهاجرت قم دنبالهٔ همین ناتمامی است.
سالشمار
آذر ۱۲۸۴
شاهنشاهی آذر ۲۴۶۴
میلادی دسامبر ۱۹۰۵
بست
علما و جمعی از بازار به عبدالعظیم رفتند.
داوری منابع
کسروی مبدأ جنبش را همین آزار بازار و همدستی دو سید میداند، نه توطئهٔ سفارت.
ناظمالاسلام نامها و درخواستها را جزبهجز نوشته. عدالتخانه در این روایت هنوز مجلس نیست.
دوره
پادشاه
کسان
- سید محمد طباطباییپیشوای روحانی مشروطه در تهران
با بهبهانی به شاه عبدالعظیم رفت و خواست عدالتخانه را بر زبان آورد.
- سید عبدالله بهبهانیپیشوای سیاسیتر روحانیان مشروطهخواه تهران
بست را کشاند و دربار را به گفتگو واداشت.
- عبدالمجید میرزا عینالدولهصدراعظم آغاز جنبش؛ سپس فرماندهٔ سپاه دولتی بر تبریز
صدراعظم بود؛ وعدهٔ شاه را خواباند و آتش را خاموش نکرد.
- مظفرالدینشاهشاه فرمان و قانون اساسی
عدالتخانه را پذیرفت و کوچندگان را بازگرداند؛ عمل نکرد.