جنبش مشروطه
تیر ۱۲۸۵
شاهنشاهی
تیر ۲۴۶۵
میلادی
ژوئیه ۱۹۰۶
هجری شمسی تقویم اصلی این دفتر است. شاهنشاهی همان سال خورشیدی است به اضافهٔ ۱۱۸۰؛ رسمیت دولتیاش از ۱۳۵۴ است، نه از روزگار مشروطه.
خلاصه
کشتهشدن سید عبدالحمید، داستان مسجد آدینه، کوچ علما به قم، و بست بازرگانان و طلاب در سفارت انگلیس. خواست از عدالتخانه به مجلس رسید. عینالدوله افتاد و فرمان صادر شد.
زمینه
عینالدوله به وعدهٔ عدالتخانه وفا نکرد. کشتهشدن سید عبدالحمید و درگیری مسجد آدینه شهر را جوشاند.
چه رخ داد
مسجد آدینه
کسروی کشتهشدن سید عبدالحمید را نقطهٔ جوش مینویسد. علما راه قم گرفتند. این مهاجرت کبری است.
بست سفارت
بازرگانان و طلاب به باغ سفارت انگلیس رفتند. مکان، سفارت است؛ کسروی کار را کار مردم میداند نه هدیهٔ لندن. براون ازدحام را برای فرنگ نوشته.
همدلی با بستنشینان پیداست.
سقوط عینالدوله
خواست از عدالتخانه به مجلس رسید. شاه صدراعظم را برداشت و فرمان را آماده کرد.
پیامد
فرمان در مرداد آمد. بست سفارت بعدها، پس از ۱۹۰۷، دیگر آن پناهگاه نبود.
داوری منابع
کسروی کشتهشدن سید عبدالحمید را نقطهٔ جوش مینویسد. بست سفارت را کار مردم میداند، نه هدیهٔ انگلیس؛ هرچند مکان، سفارت است.
ناظمالاسلام فهرست درخواستها و آمدوشد سفارت را آورده. روایت تهرانی است.
براون ازدحام باغ سفارت را از نزدیک شنیده و برای فرنگ نوشته است. همدلی با بستنشینان پیداست.
دوره
پادشاه
کسان
- سید محمد طباطباییپیشوای روحانی مشروطه در تهران
با علما به قم رفت و فشار را از بست عبدالعظیم به مهاجرت کشاند.
- سید عبدالله بهبهانیپیشوای سیاسیتر روحانیان مشروطهخواه تهران
مهاجرت کبری را پیش برد تا خواست از عدالتخانه به مجلس رسید.
- عبدالمجید میرزا عینالدولهصدراعظم آغاز جنبش؛ سپس فرماندهٔ سپاه دولتی بر تبریز
ایستادگیاش خریدار نماند و از صدارت افتاد.
- مظفرالدینشاهشاه فرمان و قانون اساسی
عینالدوله را برداشت و راه صدور فرمان را باز کرد.