جنبش مشروطه
۱۰ آذر ۱۲۸۵ تا اسفند ۱۲۸۵
شاهنشاهی
۱۰ آذر ۲۴۶۵ تا اسفند ۲۴۶۵
میلادی
۱ دسامبر ۱۹۰۶ تا مارس ۱۹۰۷
این ورقه بخشی از رد استقراض خارجی و طرح تأسیس بانک ملی ایران است. اعتصاب صیادان انزلی همان روح رد استقراض خارجی را در بندر نشان داد: ملت دیگر امتیاز شیلات را هم برنمیتابید.
خلاصه
نخستین اعتصاب سازمانیافته کارگری در تاریخ معاصر ایران با خیزش سه هزار صیاد بندر انزلی علیه انحصار شیلات لیانازوف روسی رقم خورد. صیادان با هدایت فرقه اجتماعیون عامیون دست به اعتصاب و تحصن در تلگرافخانه زدند و صدور خاویار را متوقف ساختند.
زمینه
از دوران صدارت میرزا حسینخان سپهسالار، امتیاز انحصاری صید ماهیان خاویاری دریای مازندران به استپان لیانازوف روسی واگذار شده بود. در آستانه مشروطیت، دولت قاجار این امتیاز را تمدید کرد و دایره آن را به ماهیان حلال بومی نظیر ماهی سوف گسترش داد. صیادان گیلان که پیشتر مازاد صید را آزادانه در بازار میفروختند، به کارگران روزمزد با دستمزدی ناچیز برای کمپانی روسی بدل شدند.
چه رخ داد
۱. خیزش صیادان و سازماندهی حزب اجتماعیون عامیون
در آذرماه ۱۲۸۵، قریب به سه هزار صیاد در بندر انزلی دست از کار کشیدند و صادرات خاویار و عرضه ماهی به شیلات لیانازوف را متوقف ساختند. حضور فعال شاخه گیلان حزب اجتماعیون عامیون موجب شد این حرکت به نخستین اعتصاب صنفی و سازمانیافته کارگری در تاریخ مدرن ایران بدل شود. صیادان در تلگرافخانه انزلی بست نشستند و خواستار رسیدگی مجلس شدند. در جلسه ۱۰ آذر ۱۲۸۵، تلگراف صیادان در مجلس خوانده شد و سید محمد طباطبایی تصریح کرد: «بحسب شرع انور، احدی حق ندارد صیاد را مجبور سازد صید حلال خود را به خریداری خاص و با قیمتی تحمیلی بفروشد.»
۲. تقابل تلگرافهای ساختگی و ایستادگی کارگری
اعیان محلی وابسته به منافع شیلات کوشیدند با ارسال تلگرافهای دروغین به تهران، اعتصاب را توطئه گروهی اشرار معرفی کنند. با این حال صیادان متحصن در تلگرافی قاطع به طباطبایی پاسخ دادند:
«ما جماعت صیادان حسبالامر از تلگرافخانه بیرون آمده، رجال اعیانی انزلی که همه صاحب شیلات و مستأجر لیانازوف هستند، ما را تنگ کردهاند که سوف را به لیانازوف بدهیم. تاکنون نداده، منتظر امر مبارک مجلس مقدس هستیم. از تلگراف رضایت مصنوعی به جماعت فقرا ابداً اطلاع نداریم. سوف را نمیدهیم تا حکم مجلس مقدس برسد.»
پیامد
اعتصاب انزلی تا اسفند ۱۲۸۵ تداوم یافت و سرانجام با افزایش نرخ خرید ماهی سوف به پیروزی رسید و جایگاه مجلس را در میان طبقات فرودست مستحکم ساخت.
سالشمار
۱۰ آذر ۱۲۸۵
شاهنشاهی ۱۰ آذر ۲۴۶۵
میلادی ۱ دسامبر ۱۹۰۶
طرح دادخواست انزلی در بهارستان
حمایت طباطبایی از حقوق صیادان و الزام دولت به بررسی امتیازنامه لیانازوف.
داوری منابع
اعتصاب صیادان انزلی نشان داد که تودههای فرودست مجلس را پناهگاهی برای احقاق حقوق خود در برابر کمپانیهای بیگانه میدانستند.
دوره
پادشاه
کسان
- سید محمد طباطباییپیشوای روحانی مشروطه در تهران
طرح مطالبات صیادان انزلی در صحن مجلس و دفاع فقهی از حق مالکیت بر صید حلال.
- سید عبدالله بهبهانیپیشوای سیاسیتر روحانیان مشروطهخواه تهران
پاسخ به دادخواست صیادان و پیگیری لغو قراردادهای ظالمانه از وزارت خارجه.