برو به محتوا
شیر و خورشید

گاهنامهٔ مشروطه

جنبش مشروطه

لوایح بی‌نام خطاب به بهبهانی و طباطبایی در صحن عبدالعظیم
هجری شمسی

۵ دی ۱۲۸۴

شاهنشاهی

۵ دی ۲۴۶۴

میلادی

۲۶ دسامبر ۱۹۰۵

رویداد فرعی و زمینه‌ایسیاسی

این ورقه بخشی از هجرت صغری و تحصن در حرم شاه عبدالعظیم است. لوایح بی‌نام در صحن حرم دو سید را ترساند که فهرست خرد را رها کنند و عدالتخانه را نگاه دارند.

خلاصه

دو عریضهٔ گمنام در ۵ و ۸ دی در حرم پخش شد که دو سید را به اعلام عرایض حقه و ذکر تعدی حکام خواند و به خشونت تهدید کرد.

زمینه

هفتهٔ سوم بست، انجمن‌های بی‌نام از کوتاه آمدن دو سید ترسیدند. شریف کاشانی هر دو عریضه را در واقعات اتفاقیه نگاه داشت. گفتار نوزدهم این دو کاغذ را نمونهٔ فشار از پایین بر رهبران اسمی می‌خواند.

چه رخ داد

۱. ۵ دی، خطاب به بهبهانی

کاغذ در خود حرم پخش شد.

«له الحمد و له الشکر که امروزه علمای حقه‌ی اسلام به جهت رفع ظلم و طریقه حقه، عدالتخواهی را موفق شده‌اند که به تکالیف خود رفتار نمایند. و از شئونات ظاهری خود صرفنظر کرده با علیلی مزاج و پیری و شکستگی در این هوای سرد زمستان از خانه و عیال و آسایش خود کناره کرده... خودشان لیلاً به زاویه مقدسه متحصن شده، حرمت امامزاده محترم را در پیش شاه شفیع کرده که عرایض حقه آنها را بشنوند. و تاکنون معلوم نشده که عرایض این آقایان چیست. هرکس به خیال خود کلامی می‌گوید... از اول دولت قاجاریه تا آخر سلطنت شاه شهید که مالیات ایران نصف حالیه نبود، دولت سرباز و سوار و توپ داشته... در عصر این پادشاه مالیات ایران دو مقابل متجاوز است. کارخانجاتی یا راه‌آهنی یا شهری یا سدی یا امور خیری احداث شده؟ نشده. این قروض چندین ساله پی‌درپی برای چه بود؟ چون مالیات حقوق رعیت است که به جهت ثروت دولت و آسایش خود و آبادی مملکت می‌دهد، پس حق دارند که بفهمند این پولها به کجا خرج می‌شود. ما که از حیوان پست‌تر نیستیم... منتهی ما مسلمانها هم به جهت خونریزی تاکنون ملاحظه کرده‌ایم، هم به ملاحظه شاهدوستی. و الا از هیچ قومی ضعیفتر نیستیم.»

۲. ۸ دی، خطاب به طباطبایی

انجمنی گمنام، به گمان باغ میکده، سواد مستدعیات را دیده بود.

«خدمت ذی‌سعادت حضرت شریعتمدار، ناصر ملت و حامی شریعت آقای آقا میرزا سید محمد، دامت برکاته. امروز مجلس منعقد و انجمن مرتب بود. جمعی از مسلمانان گمنام و هواخواهان شریعت اسلام دور هم نشسته... یک نفر وارد شد، سواد مستدعیات از دولت را که به تدبیرات سیدعبدالحسین روضه‌خوان به توسط عضدالدوله فرستاده شده بود به جهت دولت، ارائه داد... شهدالله و کفی بالله که ما مسلمانان به جهت هجرت آقایان آسایش نداریم. یک غذای گوارا نمی‌خوریم. یک خواب راحت نداشته‌ایم. و از بذل مال و جان هم مضایقه نداریم... ولی خوب بود در عریضه مستدعیات ذکر تعدیات حکام می‌شد. ذکر ندادن مواجب سرباز می‌شد. ذکر رفع احتکار گندم می‌شد. قدغن نبردن برنج و روغن به خارجه می‌شد. ذکر جلوگیری از تعدیات قونسولها و وزیر مختارهای در خارجه از این رعایای بیچاره می‌شد. نه به آن نحوی که نوشته شده است... و نیز استدعای ما مسلمانان این است که هر عریضه از شهر به حضور مبارکتان فرستاده می‌شود، مقرر دارند که حاجی شیخ محمد واعظ در منبر بخواند تا مطلب واضح باشد که خرابی در چه هست و جهت تحصن در چه.»

پیامد

لوایح دو سید را ترساند که اگر عدالتخانه را رها کنند پایگاه ملت را از دست می‌دهند. جملهٔ مشورت‌خانهٔ ملی از همین فشار برخاست.

سال‌شمار

  1. ۵ دی ۱۲۸۴

    شاهنشاهی ۵ دی ۲۴۶۴

    میلادی ۲۶ دسامبر ۱۹۰۵

    عریضه به بهبهانی

    پخش در صحن شاه‌عبدالعظیم.

  2. ۸ دی ۱۲۸۴

    شاهنشاهی ۸ دی ۲۴۶۴

    میلادی ۲۹ دسامبر ۱۹۰۵

    عریضه به طباطبایی

    اعتراض به فهرست خرد مستدعیات.

داوری منابع

شیخ مهدی شریف کاشانی — واقعات اتفاقیه در روزگار
واقعات اتفاقیه؛ دی ۱۲۸۴

شریف کاشانی هر دو لایحه را کامل نقل کرده است.

امیر خادم — ماجرای مشروطه
ماجرای مشروطه؛ گفتار نوزدهم

خادم این کاغذها را فشار انجمن‌های مخفی بر رهبران اسمی بست می‌داند.

دوره

پادشاه

کسان

  • سید محمد طباطباییپیشوای روحانی مشروطه در تهران

    مخاطب عریضهٔ ۸ دی شد که فهرست خرد مستدعیات را سرزنش می‌کرد.

  • سید عبدالله بهبهانیپیشوای سیاسی‌تر روحانیان مشروطه‌خواه تهران

    مخاطب عریضهٔ ۵ دی شد که از اعلام نشدن عرایض در سرمای زمستان شکایت داشت.