شاه ایران · ولیعهد تبریز
زاد
۱۲۵۱
شاهنشاهی
۲۴۳۱
میلادی
۱۸۷۲
هجری شمسی تقویم اصلی این دفتر است. شاهنشاهی همان سال خورشیدی است به اضافهٔ ۱۱۸۰؛ رسمیت دولتیاش از ۱۳۵۴ است، نه از روزگار مشروطه.
مرگ
۱۳۰۴
شاهنشاهی
۲۴۸۴
میلادی
۱۹۲۵
- تبار و خاستگاه
- تبریز؛ ولیعهدیاش همانجا گذشت.
- خانواده
- پسر مظفرالدینشاه. پسر خردسالش احمد پس از خلع او به تخت نشست.
- پایگاه اجتماعی
- شاه قاجار، پروردهٔ دربار تبریز و مشاوران روسی.
- چرا در این داستان است
- بدون او استبداد صغیر و توپ بهارستان نیست. کسروی دشمنیاش با مشروطه را از روز ولیعهدی مینویسد.
خلاصه
ولیعهدیاش در تبریز با بدنامی نزد آزادیخواهان گذشت. شاهیاش با بیاعتنایی به مجلس آغاز شد و با توپ لیاخوف به استبداد صغیر رسید. خلع شد، به روسیه رفت، و یکبار برای بازگشتن کوشید و شکست خورد.
زندگی و کار
ولیعهد تبریز
کسروی بدیهای محمدعلی میرزای ولیعهد را پیش از تاجگذاری میآورد: فشار بر انجمن تبریز، خوی خودکامه، دوری از تهرانِ بستنشین. تبریزیان او را پیش از شاهی میشناختند.
شاهی و کودتا
تاجگذاری را بیاعتنایی به مجلس آغاز کرد. اتابک را برگرداند. پس از قتل اتابک و قرارداد ۱۹۰۷، راه باغشاه را پیمود. لیاخوف و شابشال در روایت کسروی دو پهلوی کالسکهٔ اویند.
خلع و تبعید
پس از فتح تهران به سفارت روس پناه برد و خلع شد. از روسیه یکبار برای بازگشتن کوشید و شکست خورد. در ۱۳۰۴ در غربت مرد.
سالشمار
دی ۱۲۸۵
شاهنشاهی دی ۲۴۶۵
میلادی ژانویه ۱۹۰۷
جلوس
پس از مرگ پدر شاه شد.
۲ تیر ۱۲۸۷
شاهنشاهی ۲ تیر ۲۴۶۷
میلادی ۲۳ ژوئن ۱۹۰۸
به توپ بستن مجلس
آغاز استبداد صغیر.
۲۵ تیر ۱۲۸۸
شاهنشاهی ۲۵ تیر ۲۴۶۸
میلادی ۱۶ ژوئیه ۱۹۰۹
خلع
مجلس عالی تاج را به احمدشاه داد.
داوری منابع
اینها حکم تاریخ نیستند. حرف هر کتاب جدا آمده تا کسروی با ناظمالاسلام یا براون قاطی نشود.
کسروی دشمنی او با مشروطه را از تبریز پیش از تاجگذاری مینویسد. تاجگذاری را نمایش بیپروایی میداند، نه تغییر کیش.
براون شاه را وابسته به روس میبیند. کودتا را با چراغ سبز سفارتها مینویسد، بهویژه پس از قرارداد ۱۹۰۷.
ملکزاده او را قاتل پدر میداند. این داوری پسر است؛ واقعهٔ قتل در باغشاه را دیگران هم نوشتهاند.
پادشاه همزمان
- محمدعلیشاهشاه به توپ بستن مجلس
رویدادها
- به توپ بستن مجلس۲ تیر ۱۲۸۷
- فتح تهران۲۲ تیر ۱۲۸۸
- خلع محمدعلیشاه و تاج احمدشاه۲۵ تیر ۱۲۸۸
پیوستگان
- ولادیمیر لیاخوففرماندهٔ بمباران مجلس
- شیخ فضلالله نوریپیشوای شرعی مخالف مشروطهٔ عرفی
- حسین پاشاخان امیربهادر جنگرجل دربار محمدعلیشاه؛ از ارکان کودتای باغشاه