استبداد صغیر
۱۵ تیر ۱۲۸۷ تا اردیبهشت ۱۲۸۸
شاهنشاهی
۱۵ تیر ۲۴۶۷ تا اردیبهشت ۲۴۶۸
میلادی
ژوئیه ۱۹۰۸ تا آوریل ۱۹۰۹
هجری شمسی تقویم اصلی این دفتر است. شاهنشاهی همان سال خورشیدی است به اضافهٔ ۱۱۸۰؛ رسمیت دولتیاش از ۱۳۵۴ است، نه از روزگار مشروطه.
خلاصه
انجمن پاشید و امیرخیز به نام ستارخان ماند. عینالدوله و رحیمخان شهر را بستند. گرسنگی، جنگ ساریداغ و عامغازان، مرگ باسکرویل. روس برای «رفع قحط» درآمد. کسروی نصف کتاب را به این ماهها داده است.
زمینه
انجمن تبریز پس از خبر باغشاه پاشید. عینالدوله و رحیمخان از بیرون آمدند.
چه رخ داد
امیرخیز
کسروی جمله را برای ستار نوشته: از مشروطه تبریز مانده بود و از تبریز یک محله امیرخیز. باقر در خیابان است. رقابت دو محله را تاریخ هیجدهساله بهتر نشان میدهد.
قحط و جنگ
ساریداغ و عامغازان. مرگ باسکرویل در فروردین ۱۲۸۸. گرسنگی از توپ کاریتر بود.
قزاق روس
به بهانهٔ رفع قحط درآمدند. محاصره شکست؛ استقلال انجمن نیز. براون تبریز را نجاتدهندهٔ مشروطه به فرنگ شناساند.
پیامد
راه فتح تهران از همین ایستادگی باز شد. ستار و باقر بعداً در تهران مهمان ناخوانده شدند.
داوری منابع
قلب کتاب. کسروی ناظر نوجوان تبریز است. حماسه مینویسد و گاهی ویرایش حماسی هم میکند.
براون گزارش موور و مرگ باسکرویل را به فرنگ برد. تبریز را نجاتدهندهٔ مشروطه معرفی کرد.
دوره
پادشاه
کسان
- ستارخانفرماندهٔ مقاومت تبریز
امیرخیز را نگاه داشت و مقاومت شهر را فرمان داد.
- باقرخانفرماندهٔ محلهٔ خیابان در مقاومت تبریز
محلهٔ خیابان را نگاه داشت و خط جنوب شهر را سپرد.
- علی مسیوسازماندهندهٔ مخفی مشروطه در تبریز
انجمن و مجاهد مخفی تبریز را پیش از محاصره سازمان داده بود.
- عبدالمجید میرزا عینالدولهصدراعظم آغاز جنبش؛ سپس فرماندهٔ سپاه دولتی بر تبریز
سپاه دولتی را بر شهر کشید و راه آذوقه را بست.
- رحیمخان چلبیانلوفرماندهٔ ایلی سپاه شاه بر تبریز
ایل را به محاصره آورد و جنگ ساریداغ را پیش برد.
- هاوارد باسکرویلکشتهٔ آمریکایی محاصرهٔ تبریز
با مجاهدان به عامغازان رفت و همانجا کشته شد.
- ملا محمدکاظم آخوند خراسانیپشتیبان نجفی مشروطه
از نجف ایستادگی تبریز را امضا کرد و شاه را نکوهید.