استبداد صغیر
۲ تیر ۱۲۸۷
شاهنشاهی
۲ تیر ۲۴۶۷
میلادی
۲۳ ژوئن ۱۹۰۸
هجری شمسی تقویم اصلی این دفتر است. شاهنشاهی همان سال خورشیدی است به اضافهٔ ۱۱۸۰؛ رسمیت دولتیاش از ۱۳۵۴ است، نه از روزگار مشروطه.
خلاصه
قزاق لیاخوف بهارستان را توپ بست. ملکالمتکلمین و جهانگیرخان در باغشاه کشته شدند. تقیزاده به سفارت رفت. استبداد صغیر آغاز شد. کسروی آن روز را با قطع سیم تلگراف و کالسکهٔ شاه روایت میکند.
زمینه
محمدعلی از روز تاجگذاری با مجلس سر جنگ داشت. لیاخوف و شابشال و امیربهادر ارکان کودتایند.
چه رخ داد
سهشنبه دوم تیر
قزاق بهارستان را توپ بست. کسروی قطع سیم تلگراف و کالسکهٔ شاه را جزءبهجزء نوشته. راپورتهای لیاخوف را میآورد تا نشان دهد طراحی بود نه خشم یکروزه.
هفتهٔ شور تبریز را در برابر زبونی تهران میگذارد.
باغشاه
ملکالمتکلمین و جهانگیرخان و سید جمال واعظ کشته شدند. تقیزاده به سفارت انگلیس رفت. ملکزاده ساعتهای پدر را نوشته؛ خصم شاه است.
پیامد
استبداد صغیر. تهران خاموش شد. تبریز نماند. محاصره از همین ماه آغاز میشود.
سالشمار
۲ تیر ۱۲۸۷
شاهنشاهی ۲ تیر ۲۴۶۷
میلادی ۲۳ ژوئن ۱۹۰۸
توپ بهارستان
مجلس افتاد. باغشاه کشت.
داوری منابع
کسروی هفتهٔ شور تبریز را در برابر زبونی تهران میگذارد. جزئیات باغشاه و سرگذشت کشتگان را جدا نوشته است.
براون تاریخ میلادی را برای فرنگ ثبت کرده و نقش قزاق روس را اصل واقعه دانسته است.
ملکزاده روایت پسر است. برای ساعتهای باغشاه نزدیک است؛ برای داوری شاه، خصم است.
دوره
پادشاه
کسان
- محمدعلیشاهشاه کودتا و استبداد صغیر
فرمان توپ را داد و استبداد صغیر را گشود.
- ولادیمیر لیاخوففرماندهٔ بمباران مجلس
قزاق را به بهارستان برد و مجلس را توپ بست.
- شابشالخانمعلم روسیمشرب شاه؛ نماد نفوذ دربار در روایت کسروی
معلم شاه بود؛ کسروی او را از محرکان کودتا مینویسد.
- حسین پاشاخان امیربهادر جنگرجل دربار محمدعلیشاه؛ از ارکان کودتای باغشاه
از ارکان دربار در باغشاه بود و دستگیریها را پیش برد.
- نصرالله بهشتی ملکالمتکلمینواعظ مشروطه؛ کشتهٔ باغشاه
دستگیر شد و در باغشاه کشته شد.
- میرزا جهانگیرخان صور اسرافیلروزنامهنگار تندرو؛ کشتهٔ باغشاه
با ملکالمتکلمین در باغشاه کشته شد.
- سید حسن تقیزادهرادیکال مجلس اول؛ رجل بعدی دولت
از بهارستان گریخت و به سفارت پناه برد.
- شیخ فضلالله نوریپیشوای شرعی مخالف مشروطهٔ عرفی
کودتا را مشروع دانست و کنار دربار ایستاد.