مجلس دوم و اولتیماتوم
۳ آذر ۱۲۹۰
شاهنشاهی
۳ آذر ۲۴۷۰
میلادی
۲۴ نوامبر ۱۹۱۱
خلاصه
اولتیماتوم ۴۸ ساعته روسیه برای اخراج شوستر آمریکایی و ممنوعیت استخدام مستشار خارجی؛ رد اولتیماتوم توسط مجلس، تعطیلی اجباری پارلمان با کودتای ناصرالملک و اشغال شمال کشور توسط ارتش تزاری.
زمینه
استخدام مورگان شوستر آمریکایی توسط مجلس دوم برای انضباط مالیه و قطع نفوذ روس و انگلیس.
چه رخ داد
۱. اولتیماتوم روسیه و کودتای ناصرالملک در آذر ۱۲۹۰
روسیه اولتیماتوم ۴۸ ساعته برای اخراج شوستر داد؛ مجلس رد کرد اما ناصرالملک درهای مجلس را بست و ارتش روس در عاشورای تبریز ثقةالاسلام را به دار آویخت.
پیامد
پایان دوره اول مشروطه پارلمانی و آغاز دوران فترت و اشغال نظامی ایران در جنگ جهانی اول.
داوری منابع
کسروی مقاومت مجلس دوم و ایستادگی وکلایی چون مدرس را میستاید و بسته شدن مجلس به دست ناصرالملک را خیانت میخواند.
براون اشغال تبریز، دار زدن ثقةالاسلام در عاشورا و بستن مجلس را مرگ موقت آزادی در ایران ثبت کرده است.
دوره
پادشاه
کسان
- ویلیام مورگان شوسترخزانهدار مجلس دوم؛ بهانهٔ اولتیماتوم روس
خزانهدار کل که ایستادگیاش بر قوانین مالی بهانهٔ اولتیماتوم روسیه شد.
- ابوالقاسمخان ناصرالملکنایبالسلطنهٔ احمدشاه؛ متمایل به لندن
نایبالسلطنهای که با کودتا درهای مجلس دوم را بست و اولتیماتوم روس را پذیرفت.
- میرزا علی ثقةالاسلام تبریزیمجتهد تبریز؛ کشتهٔ اشغال روس
در تبریز به دست ارتش اشغالگر روس در روز عاشورا به دار آویخته شد.
- سید حسن تقیزادهرادیکال مجلس اول؛ رجل بعدی دولت
در برابر نفوذ روسها در مجلس نطقهای اعتراضی کرد.