جنبش مشروطه
۱ تیر ۱۲۸۶ تا ۲۵ شهریور ۱۲۸۶
شاهنشاهی
۱ تیر ۲۴۶۶ تا ۲۵ شهریور ۲۴۶۶
میلادی
۲۲ ژوئن ۱۹۰۷ تا ۱۶ سپتامبر ۱۹۰۷
این ورقه بخشی از امضای متمم قانون اساسی است. بست شیخ فضلالله در عبدالعظیم جنگ متمم را از صحن مجلس به حرم برد و لوایح مشروعه را منتشر کرد.
خلاصه
خروج اعتراضی شیخ فضلالله نوری از پایتخت به همراه جمعی از طلاب و درباریان هوادار استبداد در اعتراض به متمم قانون اساسی و برابری حقوقی. شیخ با دریافت مواجب روزانه از دربار محمدعلیشاه و بهرهگیری از دستگاه چاپ سنگی در حرم شهرری، سلسله لوایحی در تکفیر مجلس و ترویج مشروطه مشروعه منتشر ساخت.
زمینه
با اتمام مراحل نخستین متمم قانون اساسی در بهار ۱۲۸۶، اصول ناظر بر مساوات حقوقی، آزادی مطبوعات و تحدید محاکم شرع، شکافی ژرف میان دو تلقی از حقوق عمومی پدید آورد. شیخ فضلالله نوری که نفوذ خود را در رقابت با طباطبایی و بهبهانی از دست رفته میدید، پیشبرد این اصول را ترویج الحاد و نابودی شرع خواند. محمدعلیشاه که در پی دستاویزی برای فروپاشی ارکان مجلس بود، این تقابل را کانون پیوند دربار با نیروهای ضدمشروطه قرار داد.
چه رخ داد
۱. خروج از پایتخت و برپایی کانون مقاومت در شهرری
در واپسین روزهای خرداد ۱۲۸۶، شیخ فضلالله نوری به همراه جمعی از روحانیان هممسلک، درباریان و لوطیان صاحبنام پایتخت (صنیع حضرت و مقتدر نظام)، تهران را ترک گفت و در حرم حضرت عبدالعظیم بست نشست. بر پایه گزارشهای سسیل اسپرینگ-رایس، وزیرمختار بریتانیا، روزانه مبالغی بالغ بر صد پوند استرلینگ از خزانه شخص شاه برای اطعام متحصنان، اجاره چادرها و تجهیز محافظان مسلح شیخ هزینه میشد.
۲. راهاندازی مطبعه سنگی و انتشار لوایح ضد مجلس
شیخ فضلالله با خودداری چاپخانههای تهران از پذیرش بیانیههایش، با پرداخت ۱۳۰ تومان از طریق کارگزاران عضدالملک، دستگاه چاپ سنگی مستقلی خریداری کرد و به بار سه قاطر به حرم شاهعبدالعظیم فرستاد. در لایحه ۱۸ جمادیالثانی ۱۳۲۵ (۶ مرداد ۱۲۸۶) نوشت:
«الها که نعمت مجلس شورای ملی اسلامی خصم لامذهبان باد! قرار بود مجلس شورا فقط برای کارهای دولتی و دیوانی قوانینی قرار بدهد که راه تعدی را مسدود نماید. امروز میبینیم کتب قانونی پارلمنت فرنگ را آورده و غافل از آنند که شریعت ما نسخ برنمیدارد... اگر هزار سحر بابلی بکنید ما تن به تضعیف اسلام و تحریف احکام نخواهیم داد مادام که روح در تن ماست.»
۳. فتوای قاطع مراجع نجف و انزوای مشروعهخواهان
مراجع ثلاث تقلید در نجف اشرف (آخوند ملا محمدکاظم خراسانی، شیخ عبدالله مازندرانی و میرزا حسین خلیلی تهرانی) با ارسال تلگرافهای شدیداللحن به پایتخت، هرگونه تشکیک در مشروعیت مجلس را حرام و معارضه با امام زمان دانستند. آخوند خراسانی دخالتهای تفرقهافکنانه شیخ فضلالله را مصداق فساد فیالارض خواند و دستور انزوای وی از امور عمومی را صادر نمود.
پیامد
بستنشینی شهرری ناتوانی دربار در سرکوب غیرمستقیم مشروطه را آشکار ساخت و شاه را به سوی گزینه کودتای نظامی و بمباران بهارستان در سال بعد سوق داد.
سالشمار
۱ تیر ۱۲۸۶
شاهنشاهی ۱ تیر ۲۴۶۶
میلادی ۲۲ ژوئن ۱۹۰۷
آغاز بستنشینی در شاهعبدالعظیم
کوچ اعتراضی شیخ فضلالله و قزاقان مخفی به شهرری.
۶ مرداد ۱۲۸۶
شاهنشاهی ۶ مرداد ۲۴۶۶
میلادی ۲۸ ژوئیه ۱۹۰۷
انتشار لوایح با چاپ سنگی
چاپ مانیفست ضدمشروطه در حرم شهرری با مطبعه اختصاصی.
داوری منابع
پشتیبانی مالی دربار و مواجب روزانه از جانب شاه، بستنشینی شیخ فضلالله را به تلاشی فراگیر برای براندازی حکومت قانون ارتقا داد.
کسروی مینویسد شیخ فضلالله چون دید ریاست روحانی به بهبهانی و طباطبایی رسیده، راه مخالفت پیش گرفت و بیرق مشروعه برافراشت.
دوره
پادشاه
کسان
- شیخ فضلالله نوریپیشوای شرعی مخالف مشروطهٔ عرفی
رهبری بستنشینی در شهرری، نگارش و چاپ لوایح تند علیه وکلا و متهم ساختن ارکان مجلس به الحاد و بابیگری.
- محمدعلیشاهشاه کودتا و استبداد صغیر
حمایت مالی پنهانی از تحصن شاهعبدالعظیم و بهرهگیری از شکاف روحانیت برای تضعیف پارلمان.
- سید محمد طباطباییپیشوای روحانی مشروطه در تهران
دفاع از حاکمیت ملی و تبیین سازگاری مجلس قانونگذاری با موازین دیانت در برابر ادعاهای متحصنان.
- سید عبدالله بهبهانیپیشوای سیاسیتر روحانیان مشروطهخواه تهران
مقابله مستقیم با فتنهانگیزیهای شیخ و هماهنگی با انجمنهای پایتخت برای مهار اراذل و اوباش شاهعبدالعظیم.
- ملا محمدکاظم آخوند خراسانیپشتیبان نجفی مشروطه
صدور تلگرافهای صریح از نجف اشرف در تأیید مجلس شورای ملی و مفسدهانگیز خواندن اقدامات شیخ فضلالله.