برو به محتوا
شیر و خورشید

گاهنامهٔ مشروطه

مجلس دوم و اولتیماتوم

اعدام شیخ فضل‌الله نوری
هجری شمسی

۱۱ مرداد ۱۲۸۸

شاهنشاهی

۱۱ مرداد ۲۴۶۸

میلادی

۳۱ ژوئیه ۱۹۰۹

هجری شمسی تقویم اصلی این دفتر است. شاهنشاهی همان سال خورشیدی است به اضافهٔ ۱۱۸۰؛ رسمیت دولتی‌اش از ۱۳۵۴ است، نه از روزگار مشروطه.

خلاصه

شیخ را در میدان توپخانه به دار آویختند. مشروطه‌خواهان این را کیفر همدستی با استبداد صغیر دانستند. مخالفان، شهادت مجتهد. کسروی جدایی را فقهی نوشته بود؛ دار، پایان سیاسی آن جدایی است.

زمینه

شیخ در استبداد صغیر کنار دربار ایستاده بود. فاتحان حساب باز کردند.

چه رخ داد

دار توپخانه

یازدهم مرداد ۱۲۸۸ شیخ را به دار آویختند. کسروی لحن شماتت دارد نه مرثیه. ناظم‌الاسلام مسیر جدایی تا دار را از تهران دیده.

پیامد

زخم ماند. مشروطه‌خواه این را کیفر همدستی دانست؛ مخالف، شهادت مجتهد. هر دو روایت را باید جدا خواند.

داوری منابع

احمد کسروی — تاریخ مشروطهٔ ایران
سرانجام حاجی شیخ فضل‌الله

کسروی او را در جبههٔ دربار می‌نویسد. لحن کتاب شماتت است، نه مرثیه.

ناظم‌الاسلام کرمانی — تاریخ بیداری ایرانیان
محاکمه و دار

ناظم‌الاسلام مسیر جدایی تا دار را از تهران دیده. روایت او برای همراهی نخستین شیخ ضروری است.

دوره

پادشاه

کسان

  • شیخ فضل‌الله نوریپیشوای شرعی مخالف مشروطهٔ عرفی

    پس از فتح تهران محاکمه شد و در توپخانه به دار رفت.