حاج شیخ فضلالله · مجتهد تهران
شیخ فضلالله نوری
زاد
شاهنشاهی
۲۴۰۲
میلادی
۱۸۴۳
مرگ
شاهنشاهی
۱۱ مرداد ۲۴۶۸
میلادی
۳۱ ژوئیه ۱۹۰۹
- تبار و خاستگاه
- لاشت (نور مازندران)؛ مقیم دارالخلافه تهران.
- خانواده
- حاج شیخ فضلالله نوری؛ از شاگردان طراز اول میرزای شیرازی در سامرا.
- پایگاه اجتماعی
- فقهای عالیرتبه اصولی و مجتهدان صاحب فتوا در پایتخت.
- چرا در این داستان است
- بزرگترین نظریهپرداز اسلام سنتی و جریان «مشروطه مشروعه» در نفی قانونگذاری عرفی پارلمان.
خلاصه
مجتهد متنفذ تهران. نخست با دو سید همراه بود، سپس مشروعه را در برابر مشروطه علم کرد و در استبداد صغیر کنار دربار ایستاد. پس از فتح تهران اعدام شد. کسروی جدایی را بر سر شریعت مینویسد، نه بر سر جاه.
زندگی و کار
از همراهی در مهاجرت تا علم کردن مشروعه
در مهاجرت کبری به قم همراه علما شد، اما با گشایش مجلس اول و تدوین متمم قانون اساسی، اصل مساوات حقوقی و آزادی مطبوعات را بدعت و در تعارض با احکام شریعت خواند. او با خروج به حرم شاه عبدالعظیم و انتشار لوایح اعتراضی، کانون جریان مشروعهخواهی را پایهگذاری کرد و بر نظارت پنج فقیه طراز اول پای فشرد.
استبداد صغیر و محاکمه در میدان توپخانه
در دوره استبداد صغیر کنار دربار محمدعلیشاه ایستاد و مجلس را خلاف اسلام دانست. پس از فتح تهران از پناهندگی به سفارتخانههای روس و عثمانی امتناع ورزید. او در دادگاه انقلابی محاکمه و در غروب ۱۱ مرداد ۱۲۸۸ در میدان توپخانه به دار آویخته شد.
سالشمار
تیر ۱۲۸۶
شاهنشاهی تیر ۲۴۶۶
میلادی ژوئن ۱۹۰۷
تحصن مشروعه در شاه عبدالعظیم
خروج اعتراضی علیه اصول متمم قانون اساسی مجلس اول.
۱۱ مرداد ۱۲۸۸
شاهنشاهی ۱۱ مرداد ۲۴۶۸
میلادی ۳۱ ژوئیه ۱۹۰۹
اعدام در میدان توپخانه
اجرای حکم دار توسط دادگاه انقلابی مشروطه.
منابع
«حاجی شیخ فضلالله رواج شریعت را میطلبید و به یکبار از هم جدا میبودند.» کسروی نزاع را فقهیسیاسی میبیند. این با روایتی که شیخ را فقط مزدور دربار میکند یکی نیست.
ناظمالاسلام همراهی نخستین و سپس جدایی را روزبهروز نوشته است. شیخ در این روایت از مدافع عدالتخانه به نقاد قانون عرفی بدل میشود.
براون او را رأس مخالفان متمم قانون اساسی میشناسد. همدلی براون با مجلس است؛ با این حال وجود یک جبههٔ شرعی را جدی میگیرد.
پادشاه همزمان
- محمدعلی شاه قاجارپادشاه به توپ بستن مجلس
رویدادها
- امضای متمم قانون اساسی۱۴ مهر ۱۲۸۶ (شاهنشاهی ۲۴۶۶)
- بستنشینی شیخ فضلالله نوری در شاهعبدالعظیم و نشر لوایح ضد مجلس۱ تیر ۱۲۸۶ (شاهنشاهی ۲۴۶۶)
- نامهٔ شیخ فضلالله به آقا نجفی در باب مجلس شرعیه۱ دی ۱۲۸۵ (شاهنشاهی ۲۴۶۵)
- آشوب میدان توپخانه و محاصرهٔ بهارستان۱۵ آذر ۱۲۸۶ (شاهنشاهی ۲۴۶۶)
- به توپ بستن مجلس و واقعه باغشاه۲ تیر ۱۲۸۷ (شاهنشاهی ۲۴۶۷)
- محاکمه و اعدام شیخ فضلالله نوری۹ مرداد ۱۲۸۸ (شاهنشاهی ۲۴۶۸)
- کشته شدن سید عبدالحمید و بست مسجد جامع تهران۱۹ تیر ۱۲۸۵ (شاهنشاهی ۲۴۶۵)
- مهاجرت کبری علمای تهران به قم۲۴ تیر ۱۲۸۵ (شاهنشاهی ۲۴۶۵)
- بستنشینی تجار تهران در حرم حضرت عبدالعظیم۵ اردیبهشت ۱۲۸۴ (شاهنشاهی ۲۴۶۴)
- صدور فرمان مشروطیت توسط مظفرالدینشاه۱۴ مرداد ۱۲۸۵ (شاهنشاهی ۲۴۶۵)
- بستنشینی اصناف و تجار در باغ سفارت بریتانیا۲۷ تیر ۱۲۸۵ (شاهنشاهی ۲۴۶۵)
- ترور میرزا علیاصغرخان اتابک اعظم در بهارستان۸ شهریور ۱۲۸۶ (شاهنشاهی ۲۴۶۶)
پیوستگان
- سید محمد طباطباییپیشوای روحانی مشروطه در تهران
- سید عبدالله بهبهانیپیشوای سیاسیتر روحانیان مشروطهخواه تهران
- محمدعلی شاه قاجارپادشاه استبداد صغیر
- ملا محمدکاظم آخوند خراسانیپشتیبان نجفی مشروطه
- شیخ محمدتقی نجفی اصفهانی (آقانجفی)مجتهد مقتدر اصفهان؛ پیشگام تحریم عملی تنباکو
- سید محمدکاظم طباطبایی یزدیمرجع نجف؛ مخالف مشروطهٔ عرفی