حاج شیخ فضلالله · مجتهد تهران
زاد
۱۲۲۲
شاهنشاهی
۲۴۰۲
میلادی
۱۸۴۳
هجری شمسی تقویم اصلی این دفتر است. شاهنشاهی همان سال خورشیدی است به اضافهٔ ۱۱۸۰؛ رسمیت دولتیاش از ۱۳۵۴ است، نه از روزگار مشروطه.
مرگ
مرداد ۱۲۸۸
شاهنشاهی
مرداد ۲۴۶۸
میلادی
ژوئیه ۱۹۰۹
- تبار و خاستگاه
- نور مازندران؛ درس نجف؛ رخت در تهران.
- خانواده
- شیخ فضلالله نوری. فرزند روحانی مازندرانی. داماد و پسران در حاشیهٔ محاکمه ماندند.
- پایگاه اجتماعی
- مجتهد طراز اول تهران. نه درباری، نه بازاری به معنای بهبهانی.
- چرا در این داستان است
- بزرگترین فقیه مخالف مشروطهٔ بیحد. دار زدن او زخم ماندگار است.
خلاصه
مجتهد متنفذ تهران. نخست با دو سید همراه بود، سپس مشروعه را در برابر مشروطه علم کرد و در استبداد صغیر کنار دربار ایستاد. پس از فتح تهران اعدام شد. کسروی جدایی را بر سر شریعت مینویسد، نه بر سر جاه.
زندگی و کار
از همراهی تا جدایی
در بستهای اول با دو سید بود. بعد جدا شد. کسروی از گفتارهای او علیه مجلس نقل میکند. آدمیت او را فقیه مشروعه میخواند.
لوایح و باغشاه
در استبداد صغیر جانب شاه گرفت. لوایحش را مخالفان «مشروعه» نامیدند.
محاکمه
پس از فتح تهران محاکمه و دار شد. کسروی حکم را روا میداند. ملکزاده نیز. براون سنگینی اعدام مجتهد را میفهمد. این سه نگاه را کنار هم باید خواند.
چرا مهم است
بزرگترین فقیه مخالف مشروطهٔ بیحد است. روایت مزدور دربار، جدایی فقهی را میپوشاند. کسروی جدایی را بر سر شریعت نوشته. ناظمالاسلام همراهی نخستین را هم ثبت کرده. هر دو لایه لازم است.
پایگاه
مجتهد طراز اول تهران است. نه درباری به معنای امیربهادر، نه بازاری به معنای بهبهانی. قدرتش از درس و مقلد و منبر است. دار زدنش زخم ماند چون این پایگاه را نمیشود با ترور اتابک یکی گرفت.
سالشمار
مرداد ۱۲۸۸
شاهنشاهی مرداد ۲۴۶۸
میلادی ژوئیه ۱۹۰۹
دار
در میدان توپخانه.
داوری منابع
اینها حکم تاریخ نیستند. حرف هر کتاب جدا آمده تا کسروی با ناظمالاسلام یا براون قاطی نشود.
«حاجی شیخ فضلالله رواج شریعت را میطلبید و به یکبار از هم جدا میبودند.» کسروی نزاع را فقهیسیاسی میبیند. این با روایتی که شیخ را فقط مزدور دربار میکند یکی نیست.
ناظمالاسلام همراهی نخستین و سپس جدایی را روزبهروز نوشته است. شیخ در این روایت از مدافع عدالتخانه به نقاد قانون عرفی بدل میشود.
براون او را رأس مخالفان متمم قانون اساسی میشناسد. همدلی براون با مجلس است؛ با این حال وجود یک جبههٔ شرعی را جدی میگیرد.
پادشاه همزمان
- محمدعلیشاهشاه به توپ بستن مجلس
رویدادها
- متمم قانون اساسی و نزاع مشروعه۱۴ مهر ۱۲۸۶
- به توپ بستن مجلس۲ تیر ۱۲۸۷
- اعدام شیخ فضلالله نوری۱۱ مرداد ۱۲۸۸
پیوستگان
- سید محمد طباطباییپیشوای روحانی مشروطه در تهران
- سید عبدالله بهبهانیپیشوای سیاسیتر روحانیان مشروطهخواه تهران
- محمدعلیشاهشاه کودتا و استبداد صغیر
- ملا محمدکاظم آخوند خراسانیپشتیبان نجفی مشروطه