سپهدار · سپهسالار
محمدولیخان تنکابنی
زاد
شاهنشاهی
۲۴۰۵
میلادی
۱۸۴۶
مرگ
شاهنشاهی
۲۶ شهریور ۲۴۸۵
میلادی
۱۸ سپتامبر ۱۹۲۶
- تبار و خاستگاه
- تنکابن مازندران / گیلان.
- خانواده
- محمدولی خان خلعتبری ملقب به نصرالسلطنه، سپهدار اعظم و سپهسالار اعظم.
- پایگاه اجتماعی
- فئودالهای بزرگ شمال و امرای ارشد نظامی قاجار.
- چرا در این داستان است
- فرمانده اردوی مجاهدان شمال در فتح تهران و نخستین رئیس دولت پس از خلع محمدعلیشاه.
خلاصه
حاکم و زمیندار مازندران و گیلان. نخست در شمار سپاه دولتی بر تبریز بود، سپس برگشت و ستون شمال را با یپرم به تهران آورد. کسروی این برگشتن را به خلوص نمیستاید؛ تغییر جبهه را روایت میکند.
زندگی و کار
گسست از استبداد و پیوستن به مشروطه
سپهدار در ابتدا از فرماندهان اعزامی محمدعلی شاه قاجار برای سرکوب تبریز بود، اما پس از مشاهده مظالم دربار و فتوای علمای نجف، به املاک خود در تنکابن بازگشت و به دعوت کمیته ستار رشت رهبری اردوی شمال را در پیوند با یپرمخان بر عهده گرفت.
فتح تهران و ریاست وزرا
وی با هدایت مجاهدان گیلان و تسخیر قزوین وارد تهران شد و پس از خلع محمدعلیشاه به عنوان نخستین رئیسالوزرای دوره جدید مشروطیت برگزیده شد و بارها در ادوار پرآشوب زمام امور را در دست گرفت.
منابع
کسروی او را ابتدا در سپاه محاصره میآورد و بعد در سپاه گشایش. تغییر جبهه را روایت میکند. ستایش بیقید نیست.
دولتآبادی سپهدار را مرد محاسبه مینویسد: وقتی بخت محمدعلی شاه قاجار را باخت، بخت مجلس را خرید. این نگاه مشروطهخواه غیرتبریزی است.
پادشاه همزمان
- محمدعلی شاه قاجارپادشاه به توپ بستن مجلس
رویدادها
- مقاومت ۱۱ ماهه تبریز و پایداری ستارخانتیر ۱۲۸۷ (شاهنشاهی ۲۴۶۷)
- فتح تهران و اعادهٔ مشروطیت۲۲ تیر ۱۲۸۸ (شاهنشاهی ۲۴۶۸)
- جنبش جنگل۱۲۹۴ (شاهنشاهی ۲۴۷۴)
- قیام شیخ محمد خیابانی۱۲۹۹ (شاهنشاهی ۲۴۷۹)
- برکناری سرهنگ استاروسلسکی و افسران روس دیویزیون قزاق۴ آبان ۱۲۹۹ (شاهنشاهی ۲۴۷۹)
- کشته شدن سید عبدالحمید و بست مسجد جامع تهران۱۹ تیر ۱۲۸۵ (شاهنشاهی ۲۴۶۵)
- محاکمه و اعدام شیخ فضلالله نوری۹ مرداد ۱۲۸۸ (شاهنشاهی ۲۴۶۸)
- مهاجرت کبری علمای تهران به قم۲۴ تیر ۱۲۸۵ (شاهنشاهی ۲۴۶۵)
- واقعه پارک اتابک و خلع سلاح مجاهدین۱۶ مرداد ۱۲۸۹ (شاهنشاهی ۲۴۶۹)
- توشیح قانون اساسی ۵۱ مادهای مشروطه توسط مظفرالدینشاه۸ دی ۱۲۸۵ (شاهنشاهی ۲۴۶۵)
- خلع محمدعلی شاه و پادشاهی احمد شاه قاجار۲۵ تیر ۱۲۸۸ (شاهنشاهی ۲۴۶۸)
پیوستگان
- یپرمخان داویدیانفرماندهٔ مجاهد ارمنی؛ رئیس نظمیهٔ تهران
- علیقلیخان سردار اسعد بختیاریفرماندهٔ ستون بختیاری در فتح تهران
- عبدالمجید میرزا عینالدولهصدراعظم آغاز جنبش؛ سپس فرماندهٔ سپاه دولتی بر تبریز