آیتالله · مجتهد تهران
سید محمد طباطبایی
زاد
شاهنشاهی
۲۴۰۱
میلادی
۱۸۴۲
مرگ
شاهنشاهی
۸ دی ۲۴۷۹
میلادی
۲۹ دسامبر ۱۹۲۰
- تبار و خاستگاه
- تهران؛ خاندان سادات طباطبایی سنگلجی.
- خانواده
- میرزا سید محمد طباطبایی؛ فرزند سید صادق طباطبایی و پدر سید محمدصادق طباطبایی.
- پایگاه اجتماعی
- علمای طراز اول و مجتهدان نواندیش دارالخلافه تهران.
- چرا در این داستان است
- رهبر فکری و اخلاقی جنبش مشروطیت، بنیانگذار مدرسه اسلام، و پیشوای هجرت صغری و کبری.
خلاصه
یکی از دو سید تهران. نامه به عینالدوله و به مظفرالدین شاه قاجار نوشت، به شاه عبدالعظیم و قم رفت، و مشروطه را از عدالتخانه به مجلس کشاند. کسروی او را صادق میخواند. این ستایش کسروی است، نه بیگناهی تاریخی.
زندگی و کار
نواندیشی دینی و تأسیس مدرسه اسلام
طباطبایی از نادر مجتهدانی بود که آموزش نوین و تأسیس مدارس ملی را از فرایض زمانه میدانست. او مدرسه اسلام را برپا کرد و در گفتگوهای شبانه با ناظمالاسلام کرمانی در بهمن ۱۲۸۳ ش، شرط رهایی کشور را نه در عزل و نصب وزرا، بلکه در استقرار حکومت مشروطه، حاکمیت قانون اساسی و آگاهی توده مردم دانست و بستر تأسیس انجمن مخفی را فراهم کرد.
رهبری هجرتها و دفاع از مجلس
در هجرت صغری به شاه عبدالعظیم و هجرت کبری به قم دوشادوش بهبهانی پیشگام بود و تأسیس عدالتخانه و مجلس را مطالبه کرد. در مجلس اول به عنوان پیشوای روحانی ناظر بر قانونگذاری حضور داشت و از شمول حقوق ملت و برابری همگان در برابر قانون دفاع نمود. پس از به توپ بستن مجلس دستگیر و به خراسان تبعید شد و پس از فتح تهران با احترام بازگشت.
سالشمار
آذر ۱۲۸۴
شاهنشاهی آذر ۲۴۶۴
میلادی دسامبر ۱۹۰۵
هجرت صغری
رهبری متحصنان در حرم حضرت عبدالعظیم.
تیر ۱۲۸۵
شاهنشاهی تیر ۲۴۶۵
میلادی ژوئیه ۱۹۰۶
هجرت کبری به قم
خروج علما به قم برای فشار نهایی جهت صدور فرمان مشروطه.
تیر ۱۲۸۷
شاهنشاهی تیر ۲۴۶۷
میلادی ژوئن ۱۹۰۸
تبعید پس از کودتای باغشاه
دستگیری توسط قزاقها و نفی بلد به خراسان.
منابع
«دو سید راستی را مشروطه و قانون میخواستند.» کسروی طباطبایی را از بهبهانی نرمتر و بیشائبهتر میبیند. در گفتار پنجم میگوید کارشان ارجدار است و لغزش این بود که پس از فرمان مردم را راه ننمودند.
ناظمالاسلام طباطبایی را محور نامهها و بستنشینی علما مینویسد. روایت او تهرانی است و دو سید را در مرکز صفحه میگذارد.
براون طباطبایی را مجتهد قانونخواه میشناسد و برای فرنگ گزارش میدهد که جنبش فقط غوغای بازار نیست.
پادشاه همزمان
- مظفرالدین شاه قاجارپادشاه فرمان مشروطه
رویدادها
- بستنشینی تجار تهران در حرم حضرت عبدالعظیم۵ اردیبهشت ۱۲۸۴ (شاهنشاهی ۲۴۶۴)
- مهاجرت کبری علمای تهران به قم۲۴ تیر ۱۲۸۵ (شاهنشاهی ۲۴۶۵)
- صدور فرمان مشروطیت توسط مظفرالدینشاه۱۴ مرداد ۱۲۸۵ (شاهنشاهی ۲۴۶۵)
- به توپ بستن مجلس و واقعه باغشاه۲ تیر ۱۲۸۷ (شاهنشاهی ۲۴۶۷)
- هنگامهٔ مسجد شاه و منبر سید جمال واعظ۲۲ آذر ۱۲۸۴ (شاهنشاهی ۲۴۶۴)
- نامه طباطبایی به عینالدوله و برداشتن پرده از مجلساردیبهشت ۱۲۸۵ (شاهنشاهی ۲۴۶۵)
- مهاجرت و دولت موقت کرمانشاهدی ۱۲۹۴ (شاهنشاهی ۲۴۷۴)
- کشته شدن سید عبدالحمید و بست مسجد جامع تهران۱۹ تیر ۱۲۸۵ (شاهنشاهی ۲۴۶۵)
- امضای متمم قانون اساسی۱۴ مهر ۱۲۸۶ (شاهنشاهی ۲۴۶۶)
- عزل عینالدوله و انتصاب مشیرالدوله به صدارت عظما۶ مرداد ۱۲۸۵ (شاهنشاهی ۲۴۶۵)
- بستنشینی اصناف و تجار در باغ سفارت بریتانیا۲۷ تیر ۱۲۸۵ (شاهنشاهی ۲۴۶۵)
- گشایش دارالشورای ملی و آغاز کار مجلس اول۱۴ مهر ۱۲۸۵ (شاهنشاهی ۲۴۶۵)
- ترور میرزا علیاصغرخان اتابک اعظم در بهارستان۸ شهریور ۱۲۸۶ (شاهنشاهی ۲۴۶۶)
- واقعه پارک اتابک و خلع سلاح مجاهدین۱۶ مرداد ۱۲۸۹ (شاهنشاهی ۲۴۶۹)
- توشیح قانون اساسی ۵۱ مادهای مشروطه توسط مظفرالدینشاه۸ دی ۱۲۸۵ (شاهنشاهی ۲۴۶۵)
- بستنشینی شیخ فضلالله نوری در شاهعبدالعظیم و نشر لوایح ضد مجلس۱ تیر ۱۲۸۶ (شاهنشاهی ۲۴۶۶)
- تصویب امتیازنامهٔ دوازدهگانهٔ تأسیس بانک ملی ایران۲۸ دی ۱۲۸۵ (شاهنشاهی ۲۴۶۵)
پیوستگان
- سید عبدالله بهبهانیپیشوای سیاسیتر روحانیان مشروطهخواه تهران
- شیخ فضلالله نوریپیشوای شرعی مخالف مشروطهٔ عرفی
- عبدالمجید میرزا عینالدولهصدراعظم آغاز جنبش؛ سپس فرماندهٔ سپاه دولتی بر تبریز
- سید جمالالدین واعظ اصفهانیواعظ مشروطهخواه تهران