آیتالله · مجتهد تهران
زاد
۱۲۲۱
شاهنشاهی
۲۴۰۱
میلادی
۱۸۴۲
هجری شمسی تقویم اصلی این دفتر است. شاهنشاهی همان سال خورشیدی است به اضافهٔ ۱۱۸۰؛ رسمیت دولتیاش از ۱۳۵۴ است، نه از روزگار مشروطه.
مرگ
۱۲۹۹
شاهنشاهی
۲۴۷۹
میلادی
۱۹۲۰
- تبار و خاستگاه
- خاندان سادات طباطبایی؛ از نجف و سامرا به تهران.
- خانواده
- سید محمد. پسرش سید محمدصادق بعدها در سیاست ماند. نسبت با حلقهٔ علما، نه با دربار.
- پایگاه اجتماعی
- مجتهد تهران. پایگاهش محراب و خانهٔ علماست نه دیوان.
- چرا در این داستان است
- یکی از دو سید. نامه و میانهروی او را کسروی سند میکند. بدون او بست عبدالعظیم شکل دیگر میگرفت.
خلاصه
یکی از دو سید تهران. نامه به عینالدوله و به شاه نوشت، به شاه عبدالعظیم و قم رفت، و مشروطه را از عدالتخانه به مجلس کشاند. کسروی او را صادق میخواند. این ستایش کسروی است، نه بیگناهی تاریخی.
زندگی و کار
تبار و درس
سید است و مجتهد. در ایران پایگاه مجتهد از منبر و تقلید میآید، نه از مالکیت زمین به معنای ارباب قاجار. طباطبایی از آن مجتهدانی است که دولتآبادی او را آرام و اهل نامه مینویسد.
بست و مهاجرت
با بهبهانی به عبدالعظیم رفت و بعد به قم. کسروی گفتارهای او را نقل میکند تا نشان دهد خواست عدالتخانه پیش از لفظ مشروطه بوده. ناظمالاسلام جزئیات گفتگو را مینویسد.
پس از فرمان
در مجلس اول پشتوانهٔ شرع برای قانون بود. در استبداد صغیر آسیب دید اما تیرباران نشد. تا ۱۳۰۰ زیست.
سالشمار
آذر ۱۲۸۴
شاهنشاهی آذر ۲۴۶۴
میلادی دسامبر ۱۹۰۵
بست عبدالعظیم
با بهبهانی پیشگام بست.
تیر ۱۲۸۵
شاهنشاهی تیر ۲۴۶۵
میلادی ژوئیه ۱۹۰۶
مهاجرت قم
فشار نهایی بر شاه.
داوری منابع
اینها حکم تاریخ نیستند. حرف هر کتاب جدا آمده تا کسروی با ناظمالاسلام یا براون قاطی نشود.
«دو سید راستی را مشروطه و قانون میخواستند.» کسروی طباطبایی را از بهبهانی نرمتر و بیشائبهتر میبیند. هر جا این دو با دربار آشتی میجویند، کسروی آن را خطا میشمارد.
ناظمالاسلام طباطبایی را محور نامهها و بستنشینی علما مینویسد. روایت او تهرانی است و دو سید را در مرکز صفحه میگذارد.
براون طباطبایی را مجتهد قانونخواه میشناسد و برای فرنگ گزارش میدهد که جنبش فقط غوغای بازار نیست.
پادشاه همزمان
- مظفرالدینشاهشاه فرمان مشروطه
رویدادها
- بست شاه عبدالعظیمآذر ۱۲۸۴
- مهاجرت قم و بست سفارت انگلیستیر ۱۲۸۵
- فرمان مشروطه۱۴ مرداد ۱۲۸۵
- به توپ بستن مجلس۲ تیر ۱۲۸۷
پیوستگان
- سید عبدالله بهبهانیپیشوای سیاسیتر روحانیان مشروطهخواه تهران
- شیخ فضلالله نوریپیشوای شرعی مخالف مشروطهٔ عرفی
- عبدالمجید میرزا عینالدولهصدراعظم آغاز جنبش؛ سپس فرماندهٔ سپاه دولتی بر تبریز