آیتالله · مجتهد تهران
سید عبدالله بهبهانی
زاد
شاهنشاهی
۲۳۹۹
میلادی
۱۸۴۰
مرگ
شاهنشاهی
۲۴ تیر ۲۴۶۹
میلادی
۱۵ ژوئیه ۱۹۱۰
- تبار و خاستگاه
- تهران / بهبهان؛ خاندان سادات آل غریفی.
- خانواده
- آیتالله سید عبدالله مجتهد بهبهانی؛ فرزند سید اسماعیل بهبهانی.
- پایگاه اجتماعی
- مجتهدان متنفذ و رهبران مذهبی با پایگاه وسیع در بازار و اصناف تهران.
- چرا در این داستان است
- رهبر سیاسی و عملگرای جنبش مشروطه در پایتخت و عامل کلیدی بسیج بازاریان در برابر استبداد.
خلاصه
سید دیگر تهران. سیاسیتر از طباطبایی، و در بازار و انجمنها دستش بازتر. پس از فتح تهران ترور شد. کسروی هر دو سید را صادق میخواند، اما بهبهانی را بیشتر مرد میدان سیاست میبیند تا مرد نامه.
زندگی و کار
نطقهای پرشور و رهبری میدانی
بهبهانی دارای شبکه ارتباطی گسترده با تجار و اصناف بازار بود. او با نطقهای تند علیه ژوزف نوز در فاصلهٔ ۱۷ اسفند ۱۲۸۳ تا ۱۷ فروردین ۱۲۸۴ (شاهنشاهی ۲۴۶۳ تا ۲۴۶۴) خیزش عمومی را کلید زد و در همراهی با طباطبایی هجرتهای صغری و کبری را رهبری کرد. در جریان تدوین متمم قانون اساسی، با تدبیر فقهی مناقشه پیرامون اصل دوم (نظارت طراز اول مجتهدان) را حلوفصل نمود.
دوران استبداد صغیر و ترور در منزل
در واقعه باغشاه مورد ضرب و شتم قزاقها قرار گرفت و به عتبات تبعید شد. پس از فتح تهران با شکوه به پایتخت بازگشت و رهبری جناح اعتدالیون را در مجلس دوم عهدهدار شد. سرانجام در شامگاه ۲۴ تیر ۱۲۸۹ در منزلش در تهران به دست فداییان تندرو ترور شد؛ رویدادی که جامعه مشروطه را در شوک و تشنج عمیق فرو برد.
سالشمار
۲۵ اسفند ۱۲۸۳
شاهنشاهی ۲۵ اسفند ۲۴۶۳
میلادی ۱۶ مارس ۱۹۰۵
نطق تاسوعا علیه نوز
اعلان جهاد بیانی و مطالبه عزل رئیس بلژیکی گمرکات.
تیر ۱۲۸۷
شاهنشاهی تیر ۲۴۶۷
میلادی ژوئن ۱۹۰۸
دستگیری در باغشاه
شکنجه و تبعید به عتبات پس از به توپ بستن مجلس.
۲۴ تیر ۱۲۸۹
شاهنشاهی ۲۴ تیر ۲۴۶۹
میلادی ۱۵ ژوئیه ۱۹۱۰
کشته شدن در تهران
ترور مسلحانه در منزل توسط عوامل افراطی.
منابع
کسروی جنبش را کار دو سید میداند و به کتابهایی میتازد که مشیرالدوله را بنیادگذار ستودهاند. بهبهانی را در این زوج، یال سیاست میگذارد.
ناظمالاسلام آمدوشد بهبهانی با رجال و سفارت را بیشتر مینویسد. همین باعث شده برخی او را «سیاسی» بخوانند و برخی «آلوده».
ملکزاده قتل بهبهانی را ضربه به مشروطهٔ تهران مینگارد. قاتلان را در فضای تندروی انجمنها میجوید.
پادشاه همزمان
- مظفرالدین شاه قاجارپادشاه فرمان مشروطه
رویدادها
- بستنشینی تجار تهران در حرم حضرت عبدالعظیم۵ اردیبهشت ۱۲۸۴ (شاهنشاهی ۲۴۶۴)
- مهاجرت کبری علمای تهران به قم۲۴ تیر ۱۲۸۵ (شاهنشاهی ۲۴۶۵)
- صدور فرمان مشروطیت توسط مظفرالدینشاه۱۴ مرداد ۱۲۸۵ (شاهنشاهی ۲۴۶۵)
- فتح تهران و اعادهٔ مشروطیت۲۲ تیر ۱۲۸۸ (شاهنشاهی ۲۴۶۸)
- کشته شدن سید عبدالحمید و بست مسجد جامع تهران۱۹ تیر ۱۲۸۵ (شاهنشاهی ۲۴۶۵)
- امضای متمم قانون اساسی۱۴ مهر ۱۲۸۶ (شاهنشاهی ۲۴۶۶)
- عزل عینالدوله و انتصاب مشیرالدوله به صدارت عظما۶ مرداد ۱۲۸۵ (شاهنشاهی ۲۴۶۵)
- بستنشینی اصناف و تجار در باغ سفارت بریتانیا۲۷ تیر ۱۲۸۵ (شاهنشاهی ۲۴۶۵)
- گشایش دارالشورای ملی و آغاز کار مجلس اول۱۴ مهر ۱۲۸۵ (شاهنشاهی ۲۴۶۵)
- ترور میرزا علیاصغرخان اتابک اعظم در بهارستان۸ شهریور ۱۲۸۶ (شاهنشاهی ۲۴۶۶)
- واقعه پارک اتابک و خلع سلاح مجاهدین۱۶ مرداد ۱۲۸۹ (شاهنشاهی ۲۴۶۹)
- توشیح قانون اساسی ۵۱ مادهای مشروطه توسط مظفرالدینشاه۸ دی ۱۲۸۵ (شاهنشاهی ۲۴۶۵)
- بستنشینی شیخ فضلالله نوری در شاهعبدالعظیم و نشر لوایح ضد مجلس۱ تیر ۱۲۸۶ (شاهنشاهی ۲۴۶۶)
- خلع محمدعلی شاه و پادشاهی احمد شاه قاجار۲۵ تیر ۱۲۸۸ (شاهنشاهی ۲۴۶۸)
- تصویب امتیازنامهٔ دوازدهگانهٔ تأسیس بانک ملی ایران۲۸ دی ۱۲۸۵ (شاهنشاهی ۲۴۶۵)
پیوستگان
- سید محمد طباطباییپیشوای روحانی مشروطه در تهران
- شیخ فضلالله نوریپیشوای شرعی مخالف مشروطهٔ عرفی