جنبش مشروطه
۲۱ بهمن ۱۲۸۵
شاهنشاهی
۲۱ بهمن ۲۴۶۵
میلادی
۱۰ فوریه ۱۹۰۷
خلاصه
در واکنش به لجاجت محمدعلیشاه در به رسمیت شناختن مشروطیت و بهانه قرار دادن واژههایی چون «مشروعه»، انجمن ایالتی تبریز بازار را تعطیل و شروط هفتگانهای را ابلاغ کرد. پایتخت نیز به شورش کشیده شد و شاه ناگزیر شد دستخط رسمی شناسایی نظام مشروطه را صادر کند.
زمینه
محمدعلیشاه پس از جلوس بر تخت، با بهانه قرار دادن بیماری پدرش اعلام کرد که مشروطه در دستخطهای اولیه نیست و عناوینی چون «مشروعه» یا «کنستیتوسیون» را پیش کشید تا از پذیرش سلطنت مشروطه طفره رود.
چه رخ داد
۱. اولتیماتوم هفتگانه انجمن تبریز و چانهزنی مخبرالسلطنه
در ۱۶ بهمن ۱۲۸۵، انجمن تبریز بازار را تعطیل و شروط هفتگانهای را از طریق تلگراف به تهران فرستاد. بازار پایتخت نیز تعطیل شد. مخبرالسلطنه در تالار برلیان کاخ گلستان به شاه گفت:
«شاه فرمودند مشروطه چه لزوم دارد، مشروعه باشد. عرض کردم مشروعه اختیار را به دست آخوندها میدهد. فرمودند کنستیتوسیون باشد. عرض کردم لفظ فرنگی است و شرایطی دارد که اسباب زحمت خواهد شد. فرمودند پس چه باید کرد؟ عرض کردم دستخط بفرمایید همان روز که فرمان شاه مرحوم صادر شد مملکت ایران در عداد ممالک مشروطه درآمد.»
۲. صدور دستخط رسمی در ۲۱ بهمن ۱۲۸۵
شاه تسلیم شد و با صدور دستخطی رسمی اعلام کرد: «از همان روز که فرمان شاه مرحوم صادر شد، دولت و ملت ایران در عداد دول مشروطه بالحقوق قرار گرفت.»
پیامد
تثبیت قطعی واژه مشروطه در اسناد رسمی و شکست نخستین مانور دربار برای بازگشت به استبداد.
سالشمار
۲۱ بهمن ۱۲۸۵
شاهنشاهی ۲۱ بهمن ۲۴۶۵
میلادی ۱۰ فوریه ۱۹۰۷
دستخط رسمی مشروطیت
شناسایی رسمی نظام مشروطه توسط محمدعلیشاه در پی قیام تبریز.
داوری منابع
شاه گفت مشروطه چه لزوم دارد، مشروعه باشد؛ مخبرالسلطنه پاسخ داد مشروعه اختیار را به دست آخوندها میدهد و شاه تسلیم مجلس شد.
دوره
پادشاه
کسان
- محمدعلیشاهشاه کودتا و استبداد صغیر
عقبنشینی در برابر اولتیماتوم تبریز و صدور دستخط رسمی مبنی بر استقرار نظام مشروطیت در ایران.
- سید حسن تقیزادهرادیکال مجلس اول؛ رجل بعدی دولت
ارسال مخفیانه گزارش کارشکنیهای دربار به تبریز و تدوین ساختار شروط هفتگانه معترضان.
- میرزا جوادخان سعدالدولهدیپلمات و وکیل مجلس اول؛ چهرهٔ میانه
ریاست کمیسیون تنظیم پیشنویس متمم قانون اساسی همزمان با آرامسازی فضای عمومی.