مرتضی‌قلی‌خان صنیع‌الدوله

صنیع‌الدوله · رئیس مجلس اول

نخستین رئیس مجلس

مرگ

هجری شمسی

۱۲۸۹

شاهنشاهی

۲۴۶۹

میلادی

۱۹۱۱

تبار و خاستگاه: خاندان هدایت.
خانواده: مرتضی‌قلی خان. برادر مخبرالسلطنه.
پایگاه اجتماعی: رجل فن و دیوان؛ نخستین رئیس مجلس.
چرا در این داستان است: ترکیب مجلس را کسروی ضعیف می‌داند؛ او را از معدود مردان کارآمد می‌گذارد.

از خاندان هدایت و نخستین رئیس مجلس شورای ملی. مهندس و رجل، نه مجاهد کوچه. ترور شد. مخبرالسلطنه برادر اوست؛ پس خاطرات خانواده را باید با فاصله خواند.

مهندس بود و رئیس دارالشوری شد. در ۱۲۸۹ ترور شد. خاطرات برادر را با فاصله بخوان.

این‌ها حکم تاریخ نیستند. حرف هر کتاب جدا آمده تا کسروی با ناظم‌الاسلام یا براون قاطی نشود.

احمد کسروی — تاریخ مشروطهٔ ایران

بازشدن دارالشوری

کسروی ترکیب مجلس را ضعیف می‌داند و از نام بقال و پلوپز می‌رنجد. صنیع‌الدوله در این تصویر از معدود مردان کارآمد است.

مهدی‌قلی هدایت (مخبرالسلطنه) — خاطرات و خطرات

خاندان هدایت

مخبرالسلطنه برادر را مرد فن و نظم می‌نویسد. جانب خانواده پیداست.