سردار ملی
زاد
۱۲۴۵
شاهنشاهی
۲۴۲۵
میلادی
۱۸۶۶
هجری شمسی تقویم اصلی این دفتر است. شاهنشاهی همان سال خورشیدی است به اضافهٔ ۱۱۸۰؛ رسمیت دولتیاش از ۱۳۵۴ است، نه از روزگار مشروطه.
مرگ
آبان ۱۲۹۳
شاهنشاهی
آبان ۲۴۷۳
میلادی
نوامبر ۱۹۱۴
- تبار و خاستگاه
- امیرخیز تبریز؛ از لوطیان محله، نه از خوانین.
- خانواده
- ستار خان سردار ملی. برادران و بستگان محله در سنگر بودند. همسر و فرزندان پس از جنگ در سایه ماندند.
- پایگاه اجتماعی
- لوطی و تفنگچی محله. پایگاهش غیرت محله است نه دفتر دیوان.
- چرا در این داستان است
- محور ایستادگی تبریز. بدون او روایت آذربایجان فرو میریزد. کسروی گاهی او را پاکیزه میکند.
خلاصه
از محلهٔ امیرخیز تبریز. در استبداد صغیر وقتی انجمن پاشید، پرچم را نگاه داشت. کسروی جملهٔ مشهور را برای او نوشته: از مشروطه تبریز مانده بود و از تبریز یک محله امیرخیز. قهرمان کتاب است؛ مورخ بیطرف نیست.
زندگی و کار
محله نه ارتش
ستار از امیرخیز برخاست. لوطی در تبریز یعنی مرد سلاح و ناموس محله، نه راهزن و نه افسر. کسروی این را میفهمد و گاه تیزخوییاش را نرم مینویسد. تاریخ هیجدهساله خون کوچهها را بیشتر نشان میدهد.
محاصره
از تابستان ۱۲۸۷ تا بهار ۱۲۸۸ شهر را نگه داشت. عینالدوله و سپاه دولتی از بیرون؛ قحطی از درون. رسیدن قزاق روس محاصره را شکست و استقلال انجمن را نیز.
تهران و پارک اتابک
پس از فتح، در تهران مهمان ناخوانده شد. خلع سلاح پارک اتابک کار او و باقر را تمام کرد. در ۱۲۹۳ از زخم همان روزها مرد.
چرا مهم است
بدون ستار روایت آذربایجان فرو میریزد. قهرمان کتاب است؛ مورخ بیطرف نیست. سیگل نشان داده کسروی در ویرایش نهایی روایتهایی که او را کمتر از جنگجوی کامل نشان میداد کنار گذاشت. این را باید دانست و باز هم کار امیرخیز را دید.
پایگاه نه طبقه
ستار دهقان انقلابی در معنای مکتبی نیست. لوطی محله است. غیرت امیرخیز و تفنگ، نه حزب و نه دفتر. باقر از خیابان همین جنس است. سردار اسعد از جنس دیگر: ایلخان. قاطی کردن اینها با «خلق» خواندن را مخدوش میکند.
سالشمار
تیر ۱۲۸۷
شاهنشاهی تیر ۲۴۶۷
میلادی ژوئیه ۱۹۰۸
آغاز محاصره
ستار علم ایستادگی را در امیرخیز نگه داشت.
اردیبهشت ۱۲۸۸
شاهنشاهی اردیبهشت ۲۴۶۸
میلادی آوریل ۱۹۰۹
ورود قزاق روس
محاصره شکست؛ شهر زیر سایهٔ اجنبی ماند.
۱۲۸۹
شاهنشاهی ۲۴۶۹
میلادی ۱۹۱۰
پارک اتابک
خلع سلاح مجاهدان در تهران.
داوری منابع
اینها حکم تاریخ نیستند. حرف هر کتاب جدا آمده تا کسروی با ناظمالاسلام یا براون قاطی نشود.
کسروی ایستادگی او را شاهنامهوار مینویسد. در ویرایش کتابی، روایتهایی که او را کمتر از جنگجوی کامل نشان میداد کنار گذاشت. این را سیگل در مقابلهٔ نسخهها نشان داده است.
براون ستارخان را قهرمان مقاومت میشناساند و گزارش موور و باسکرویل را در همین قصه میآورد. نگاه او از بیرون است و حماسی.
دولتآبادی ستارخان را پس از ورود به تهران دیگر آن سردار محله نمیبیند؛ میان مجاهدان و دولت جدید ساییده شد و زخم پارک اتابک کار او را ساخت.
پادشاه همزمان
- محمدعلیشاهشاه به توپ بستن مجلس
رویدادها
- ایستادگی و محاصرهٔ تبریز۱۵ تیر ۱۲۸۷
- فتح تهران۲۲ تیر ۱۲۸۸
پیوستگان
- باقرخانفرماندهٔ محلهٔ خیابان در مقاومت تبریز
- علی مسیوسازماندهندهٔ مخفی مشروطه در تبریز
- هاوارد باسکرویلکشتهٔ آمریکایی محاصرهٔ تبریز