شیخ محمد خیابانی
شیخ محمد خیابانی
زاد
شاهنشاهی
۲۴۳۶
میلادی
۱۸۷۸
مرگ
شاهنشاهی
۲۳ شهریور ۲۴۷۹
میلادی
۱۴ سپتامبر ۱۹۲۰
- تبار و خاستگاه
- خامنه و تبریز؛ واعظ محلهای که سپس سر انجمن ایالتی شد.
- خانواده
- شیخ محمد خیابانی؛ از ملایان خرد آذربایجان، نه از مجتهدان طراز اول شهر.
- پایگاه اجتماعی
- واعظان و پیشنمازان تبریز که کسروی آنان را پایدارماندگان مشروطه میخواند.
- چرا در این داستان است
- در گفتار پنجم کسروی نام او را در تیرهٔ ملای خرد میگذارد. فرجام سیاسیاش در هیجدهساله است، نه در این جلد.
خلاصه
از ملایان خرد تبریز که کسروی در شمار پایدارماندگان مشروطه میآورد. در نه ماه نخست هنوز مجتهد بزرگ شهر نبود؛ واعظ و پیشوای محل بود. بعدها وکیل مجلس و سر انجمن ایالتی شد و در ۱۲۹۹ در تبریز کشته شد.
زندگی و کار
نه ماه نخست مشروطه
کسروی مینویسد تبریز به علمایی همپای دو سید تهران نازیدن نتواند؛ ملایان بزرگ جز ثقةالاسلام دشمن شدند. آنچه جبران کرد پیشنمازان و واعظان بود. خیابانی تازه به ملایی رسیده بود و تا پایان پایدار ماند. پیکرهٔ نشست آزادیخواهان او را کنار نوبری و اهرابی نشان میدهد.
داوری منابع
اینها حکم تاریخ نیستند. حرف هر کتاب جدا آمده تا کسروی با ناظمالاسلام یا براون قاطی نشود.
کسروی خیابانی را در ردیف نوبری و اهرابی میگذارد: ملای خرد که تا پایان با آزادی ماند، نه مجتهد بزرگ که از مشروطه رو گرداند.
کسروی در گفتار پنجم خیابانی را در تیرهٔ واعظان خرد تبریز میگذارد که پس از دشمنی ملایان بزرگ پایدار ماندند. داستان آزادیستان و مرگ او در تاریخ هیجدهسالهٔ آذربایجان است، نه در این جلد.
پادشاه همزمان
- محمدعلیشاهشاه به توپ بستن مجلس
رویدادها
- تصویب قانون انجمنهای ایالتی و ولایتی۲۴ فروردین ۱۲۸۶
پیوستگان
- میرزا علی ثقةالاسلام تبریزیمجتهد تبریز؛ کشتهٔ اشغال روس
- میرزا اسماعیل نوبریواعظ تبریز؛ سپس وکیل آذربایجان
- سید حسن تقیزادهرادیکال مجلس اول؛ رجل بعدی دولت