عصر ناصری
۱۷ اردیبهشت ۱۲۷۵
شاهنشاهی
۱۷ اردیبهشت ۲۴۵۵
میلادی
۱ مه ۱۸۹۶
خلاصه
قتل ناصرالدین شاه با شلیک تپانچه میرزا رضا کرمانی (مرید سید جمالالدین اسدآبادی) در آستانه پنجاهمین سال سلطنت در حرم حضرت عبدالعظیم، پایان نیمقرن پادشاهی ناصری و اعدام میرزا رضا در میدان مشق.
زمینه
سوءقصد بابی ۱۲۳۱ شاه را تا پایان عمر از بابی ترساند؛ قتل او در ۱۷ اردیبهشت ۱۲۷۵ به دست مرید جمال بود. گفتار تفصیلی خادم در این بازه خط نیست. چهار بخش زیر استخوانبندی برگ موجود را باز میکند.
چه رخ داد
۱. حبس کامرانمیرزا و سفر استانبول
میرزا رضا کرمانی پس از ضرب و شتم در واقعه بست، چهار سال در زندان کامرانمیرزا شکنجه دید. پس از رهایی به استانبول رفت تا مراد، سید جمال، را ببیند. عزم او سیاسی و شخصی هر دو بود: انتقام تن و قطع درخت ظلم.
۲. شلیک در حرم شهرری
در آستانه جشن پنجاهسالگی سلطنت ناصری، با تپانچهای که از بارفروش خریده بود در حرم شاهعبدالعظیم به شاه شلیک کرد. شاه در دم مرد. مکان همان بستی بود که جمال را از آن کشیده بودند.
۳. استنطاق
در بازجویی گفت درخت ظلم را از ریشه زده تا ملت بیاساید. زبان او ادامه خصومت ازلی و خطابه جمال بود نه برنامه پارلمان.
۴. اعدام و تخت مظفر
میرزا رضا را در میدان مشق کشتند. مظفرالدینشاه نشست. گشایش نسبی آغاز سلطنت او راه انجمنهایی چون آدمیت و اخوت را باز کرد و زوال استبداد ناصری شتاب گرفت.
پیامد
ترور ناصری پایان یک استبداد طولانی و آغاز سلطنت ضعیف مظفر بود. مشروطه دوازده سال بعد از همین سستی رویید.
داوری منابع
ناظمالاسلام پاسخهای جسورانه میرزا رضا در استنطاق را سندی بر انگیزه دادخواهی و ریشهکنی استبداد میشناسد.
دوره
پادشاه
کسان
- میرزا رضا کرمانیعامل ترور ناصرالدینشاه؛ مرید سید جمالالدین
شلیک به ناصرالدین شاه در حرم شهرری و شهادت بر انگیزه ظلمستیزی در دادگاه.
- سید جمالالدین اسدآبادیمروج اتحاد اسلام و محرک انقلاب فکری
تغذیه فکری و تهییج میرزا رضا به اجرای ترور انقلابی در استانبول.
- حاج محمدحسن امینالضرببزرگتاجر و رئیس ضرابخانه؛ بانی مجلس وکلای تجار
میزبانی پیشین از میرزا رضا و سید جمال در تهران.
- آیتالله حاج شیخ هادی نجمآبادیمجتهد نواندیش و مربی آزادیخواهان تهران
تربیت عقلانی و مأمن فکری آزادیخواهان تهران.