جنبش مشروطه
انجمن خدمت و سوگند درباریان در بهارستان
شاهنشاهی
۵ مهر ۲۴۶۶
میلادی
۲۷ سپتامبر ۱۹۰۷
این ورقه بخشی از ترور میرزا علیاصغرخان اتابک اعظم در بهارستان است. انجمن خدمت همان نمایش مشروطهخواهی دربار است که کسروی از ترس گلولهٔ عباسآقا میداند.
خلاصه
پس از قتل اتابک، درباریان عرضه داشت نوشتند، شاه دستخط همراهی داد، و در ۸ مهر سوگند حمایت از مشروطه خوردند. کسروی این را ترس از عباسآقا میخواند نه چرخش ایمان.
زمینه
پس از گلولهٔ عباسآقا، درباریان نمایش مشروطهخواهی ساختند. کسروی این را ترس میخواند نه ایمان. نشست خانهٔ علاءالدوله، عرضه داشت، دستخط شاه، پانصد تن در بهارستان در ۵ مهر، و سوگند ۸ مهر.
چه رخ داد
۱. عرضه داشت
بزرگان در خانهٔ علاءالدوله نوشتند که شوکت سلاطین را از اساس مشروطیت میبینند، و راه عذر را بستند:
«که امروز قدرت و شوکت سلاطین عظیمالشان روی زمین را میبینیم که بواسطه این اساس مشروطیت باین عظمت نایل شدهاند»
«بخدای احد واحد ابواب چاره از هر طرف مسدود است و سلطنت چندین هزارساله در تلف چاکران صحیح است که نمک پروردهٔ دودمان سلطنت و پشت در پشت خانهزاد دولت جاوید آیتیم، اما در اینکه زادهٔ این وطن و شریک این آب و خاکیم شکی و حرفی نیست»
«مقرر شود تمام وزرای مسئول در یک مجلس حاضر شوند و از وکلای مجلس محترم شورای ملی هم قدر معتد بیایند، با حضور چاکران تکالیف کلی و جزئی را که دیگر راه عذر و حرفی برای هیچکس نماند معین کنند...»
۲. دستخط شاه
محمدعلیمیرزا پاسخ داد:
«مجلس و مشروطیت را شاهنشاه مرحوم نورالله مضجعه بملت مرحمت فرمود ما هم امضاء نمودهایم و از آنوقت کمال همراهی را داریم و مجلس را اسباب سعادت و ترقی مملکت میدانیم حالا که شما حاضر همراهی و خدمتگذاری شدهاید چه ضرر دارد ما هم انتهاء درجه مساعدت را مینماییم بطوریکه نوشتهاید وزراء و وکلاء و امراء بنشینید و رفع اختلاف بکنید»
۳. سوگند ۸ مهر و خطاب امیر بهادر
دسته سوگند خوردند که «یداً قلماً قدماً سرا جهرا حامی اساس مشروطیت و مقوی اجرای قوانین آن» باشند، و اگر خلاف کنند «بلعنت خدا و رسول گرفتار» باشند. کسروی نام سوگندخوران را از روزنامهٔ مجلس وعده میدهد؛ در متن ویکی این گفتار فهرست نیست.
حبلالمتین از امیر بهادر پس از سوگند آورده است:
«جناب امیر بهادر جنک چون از یاد کردن قسم فارغ شد پایین آمده بعموم تماشاییان که حیران فتوت آنها شده بودند خطاب کرد که قرعهٔ این فال میمون بنام من بیرون آمده دو روز دیگر بطرف ارومیه حرکت کرده جان و سر بر کف دست بطرف مقصود خواهم شتافت و شاید دیگر خدمت برادران نرسم و با کمال شرف جانبازی کنم شما دعای خود را همراه من سازید که از عهده این خدمت وطن بیرون آیم»
کسروی میگوید همین کسان سپس دشمن آشکار شدند.
پیامد
نمایش آرامش دربار بود. کسروی مردم تهران را در این هفتهها خام میداند که با لابه دربار را مشروطهخواه میخواستند.
سالشمار
۵ مهر ۱۲۸۶
شاهنشاهی ۵ مهر ۲۴۶۶
میلادی ۲۷ سپتامبر ۱۹۰۷
عرضه داشت و حضور در بهارستان
نزدیک پانصد تن؛ تلگرافهای خوی و ارومیه همان روز خوانده شد.
۸ مهر ۱۲۸۶
شاهنشاهی ۸ مهر ۲۴۶۶
میلادی ۳۰ سپتامبر ۱۹۰۷
سوگند انجمن خدمت
سوگند حمایت از اساس مشروطیت در مجلس.
داوری منابع
کسروی عرضه داشت و دستخط و سوگند شاه را نمایش میداند. میگوید همان کسان سپس دشمن آشکار مجلس شدند.
دوره
پادشاه
کسان
- محمدعلیشاهشاه کودتا و استبداد صغیر
دستخط همراهی با مجلس در پاسخ عرضه داشت درباریان.
- حسینپاشاخان امیربهادر جنگوزیر دربار و فرماندهٔ قشون ضد مشروطه
پس از سوگند خطاب به تماشاچیان که دو روز دیگر به ارومیه میرود.
- محمودخان احتشامالسلطنهدیپلمات تجددخواه؛ رئیس مجلس اول شورای ملی
ریاست مجلس در نشست پذیرش درباریان.
- احمدخان علاءالدولهحاکم مستبد و منضبط تهران؛ مجری فلک تجار قند
میزبان نشست خانه برای نوشتن عرضه داشت.