خلاصه

شرکت تنباکوی استانبول صدور ایران را بیست و پنج سال در برابر بیست هزار پوند سالانه گرفت؛ در آبان ۱۲۷۱ شرط معامله فقط به دست مسلمانان افزوده شد و کمپانی تا جنگ جهانی اول ماند.

زمینه

تالبوت دو شرکت ساخته بود. رژی ایران پس از قیام ارگ غرامت گرفت و رفت. شرکت تنباکوی استانبول، که با رژی قرارداد صدور داشت، از دولت ایران طلب قانونی نداشت چون طرف قراردادش مرده بود. خزانه اما باید سالی قسط وام پانصد هزار پوندی بانک شاهی را می‌پرداخت و به درآمد تازه محتاج بود.

چه رخ داد

پیامد

کمپانی صدور تا دم جنگ جهانی اول بر بازار عثمانی ایران ماند و با فرمان مشروطه نرفت. افول کمی بود: از نزدیک پنج میلیون کیلو آماده صدور در عهد رژی تا یک میلیون و دویست هزار کیلو در ۱۲۹۱. لغو امتیاز تالبوت پایان انحصار فرنگی بر تنباکو نبود؛ پایان انحصار داخل بود.

سال‌شمار

1. فروردین ۱۲۷۱

   شاهنشاهی فروردین ۲۴۵۱

   میلادی آوریل ۱۸۹۲

   واگذاری صدور

   بیست و پنج سال صادرات در برابر بیست هزار پوند سالانه.

2. آبان ۱۲۷۱

   شاهنشاهی آبان ۲۴۵۱

   میلادی اکتبر ۱۸۹۲

   شرط مسلمان

   خرید و فروش فقط از مسیر تاجر مسلمان ایرانی در عثمانی.

داوری منابع

دوره

• نهضت تنباکو

پادشاه

• ناصرالدین‌شاه

کسان

• میرزا علی‌اصغرخان امین‌السلطانصدراعظم سه‌پادشاه قاجار؛ کشتهٔ بهارستان

  پذیرش قرارداد صدور با شرکت استانبول برای تأمین قسط وام غرامت.