جنبش مشروطه
۲۵ اردیبهشت ۱۲۸۶
شاهنشاهی
۲۵ اردیبهشت ۲۴۶۶
میلادی
۱۵ مه ۱۹۰۷
خلاصه
مجلس شورای ملی با هدایت کمیسیون مالیه، نظام چندصدساله تیولداری را ملغی و اراضی دولتی را به خزانه مسترد کرد. شیوه ستمگرانه «تسعیر کالا» (تبدیل اجباری غله دیوانی به نقد توسط حکام) باطل و نظارت بر جمعآوری مالیاتها رسماً به انجمنهای محلی تفویض گردید.
زمینه
نظام کهن و ستمگرانه تیولداری و شیوه ظالمانه تسعیر غله دیوانی که فقر دهقانان و چپاول خزانه دولت را رقم زده بود.
چه رخ داد
۱. مناظرات آتشین کمیسیون مالیه و الغای تیولداری
کمیسیون مالیه به ریاست وثوقالدوله طرح لغو تیول را به صحن آورد. احسنالدوله در مجلس اعلام کرد:
«با وجود سلطنت مشروطه و آزادی ملت، غیرممکن است رعیت بندگی ارباب تیول را بپذیرد؛ تیولات باید بدون استثنا به دولت بازگردد.»
مجلس تصویب کرد کلیه اراضی تیول به خزانه دولت مسترد شود، تسعیر اجباری کالا ملغی گردد و نظارت بر جمعآوری مالیاتها به انجمنهای محلی سپرده شود. شاه در ۲۵ اردیبهشت ۱۲۸۶ قانون را توشیح کرد.
پیامد
انقلاب در مناسبات ارضی، درهم شکستن شالوده اقتصادی اشرافیت سنتی و احیای درآمدهای خزانه ملی.
سالشمار
۲۵ اردیبهشت ۱۲۸۶
شاهنشاهی ۲۵ اردیبهشت ۲۴۶۶
میلادی ۱۵ مه ۱۹۰۷
توشیح قانون الغای تیولداری
امضای رسمی قانون لغو تیول و ابطال تسعیر توسط محمدعلیشاه.
داوری منابع
نمایندگان در صحن بهارستان اعلام کردند با وجود مشروطه، غیرممکن است رعیت بندگی ارباب تیول را بپذیرد و تیولات باید به دولت بازگردد.
دوره
پادشاه
کسان
- مرتضیقلیخان صنیعالدولهنخستین رئیس مجلس شورای ملی
ریاست جلسات بررسی بودجه و هماهنگی تصویب لوایح نجات مالیه عمومی.
- سید حسن تقیزادهرادیکال مجلس اول؛ رجل بعدی دولت
ارائه طرح واگذاری نظارت بر مالیاتها به انجمنهای محلی به منظور کوتاه کردن دست حکام نظامی.
- محمدعلیشاهشاه کودتا و استبداد صغیر
کارشکنی یکماهه در توشیح و سرانجام امضای ناگزیر قانون الغای تیول در ۲۵ اردیبهشت ۱۲۸۶.