جنبش مشروطه
۶ اسفند ۱۲۸۵
شاهنشاهی
۶ اسفند ۲۴۶۵
میلادی
۲۵ فوریه ۱۹۰۷
این ورقه بخشی از گشایش دارالشورای ملی و آغاز به کار مجلس شورای ملی دوره نخست است. استنطاق دختران قوچان نخستین آزمون مجلس بود که ظلم ولایتی را از عریضه به بازجویی علنی کشاند.
خلاصه
مجلس شورای ملی تحقیقات گستردهای پیرامون فروش زنان و دختران قوچان به ترکمانان بر اثر ستم مالیاتی غلامرضا خان آصفالدوله به راه انداخت. وکلای ملت خواهان اختصاص بودجه برای استرداد اسرا و محاکمه جنایی مسببان شدند که به عزل حاکم خراسان انجامید.
زمینه
در سال ۱۲۸۴ خورشیدی، غلامرضا خان آصفالدوله حاکم خراسان برای وصول مالیات معوقه گندم در سال ملخزدگی، ۲۵۰ دختر خردسال ایل باخرز و قوچان را از خانوادهها ربود و به ترکمانان و بازارهای عشقآباد فروخت.
چه رخ داد
۱. استنطاق مسببان در بهارستان و خروش نمایندگان
مجلس شورای ملی پرونده را بازگشود و وکلای ملت با احضار حاکم معزول، به تحقیق پرداختند. میرزا محمود تاجر در صحن علنی فریاد زد:
«ما اسرای ملت و مملکت را از وزیر داخله میخواهیم؛ باید از همان پولهایی که حیفومیل کردهاند بدهند و اسرا را بخرند و به وطن بازگردانند.»
مجلس بودجهای برای استرداد اسرا تصویب کرد و پرونده جنایی آصفالدوله را به عدلیه سپرد.
پیامد
نمایش بیسابقه اقتدار مجلس در دفاع از حقوق ستمدیدگان ایلیاتی و محاکمه والیان مستبد قاجار.
سالشمار
۶ اسفند ۱۲۸۵
شاهنشاهی ۶ اسفند ۲۴۶۵
میلادی ۲۵ فوریه ۱۹۰۷
استنطاق پرونده دختران قوچان
بررسی جنایت فروش دختران قوچان در مجلس و الزام دولت به بازخرید اسرا.
داوری منابع
مجلس شورای ملی با احضار مسببان فاجعه قوچان، حاکمیت ملی را در دفاع از فرودستترین اقشار جامعه به نمایش گذاشت.
دوره
پادشاه
کسان
- مرتضیقلیخان صنیعالدولهنخستین رئیس مجلس شورای ملی
جمعبندی مطالبات نمایندگان در الزام عدلیه به استرداد اسرا و مجازات حکام متعدی.
- میرزا جوادخان سعدالدولهدیپلمات و وکیل مجلس اول؛ چهرهٔ میانه
تأکید بر ریشهکنی ستم ساختاری حکام ولایات بر دهقانان بیپناه.
- عبدالمجید میرزا عینالدولهصدراعظم آغاز جنبش؛ سپس فرماندهٔ سپاه دولتی بر تبریز
پاسخگویی پیرامون حمایتهای پیشین دربار از والیان خراسان.