جنبش مشروطه
۲۰ بهمن ۱۲۸۵
شاهنشاهی
۲۰ بهمن ۲۴۶۵
میلادی
۹ فوریه ۱۹۰۷
خلاصه
با پیگیری قاطع وکلای مجلس و در پی اولتیماتوم انجمن ایالتی تبریز، جوزف نوز وزیر کل گمرکات و پست به همراه دستیارش پریو برکنار شدند. خشم عمومی تجار از تعرفههای ناعادلانه به سود روسیه و تحقیر بازرگانان، دولت و دربار را ناگزیر به الغای وزارت گمرکات و اخراج وی ساخت.
زمینه
جوزف نوز بلژیکی، مدیر کل گمرکات و پست، با تبدیل عواید گمرک به وثیقه وامهای روسیه و اعمال تعرفههای تبعیضآمیز ۱۹۰۳، صنایع داخلی و بازرگانان ایرانی را فلج ساخته بود. انتشار عکس بالماسکه او نیز خشم روحانیان را برانگیخته بود.
چه رخ داد
۱. اولتیماتوم انجمن تبریز و عزل نوز
انجمن ایالتی تبریز با تعطیلی بازار و تهدید به بستن مرزهای تجاری، اخراج فوری نوز و دستیارش پریو را شرط بازگشایی بازار اعلام کرد. وکلای مجلس نیز در صحن بهارستان پرده از تخلفات مالی او برداشتند. محمدعلیشاه در ۲۰ بهمن ۱۲۸۵ تسلیم شد و فرمان عزل نوز را صادر کرد و تصدی گمرکات به وزارت مالیه واگذار گردید.
پیامد
برکناری مستشاران بلژیکی نخستین پیروزی قاطع مجلس در قطع دست بیگانگان از شریانهای مالی کشور بود.
سالشمار
۲۰ بهمن ۱۲۸۵
شاهنشاهی ۲۰ بهمن ۲۴۶۵
میلادی ۹ فوریه ۱۹۰۷
عزل رسمی جوزف نوز
صدور دستخط شاه مبنی بر اخراج نوز و پریو از اداره گمرکات ایران.
داوری منابع
نوز با تبدیل گمرکات به وثیقه استقراض روسیه، نماد تسلط بیگانه بر اقتصاد ملی بود و اخراج او پیروزی بزرگ مجلس شد.
دوره
پادشاه
کسان
- مسیو ژوزف نوزوزیر بلژیکی گمرکات؛ نماد نفوذ اقتصادی بیگانگان
برکناری از مسند وزارت گمرکات و ترک اجباری کرسیهای مدیریتی پس از سالها حکمرانی مالی.
- میرزا جوادخان سعدالدولهدیپلمات و وکیل مجلس اول؛ چهرهٔ میانه
افشاگری علیه تخلفات مالی نوز در صحن مجلس و مخالفت بنیادین با اعطای سمت وزارت به اتباع بیگانه.
- محمدعلیشاهشاه کودتا و استبداد صغیر
صدور حکم عزل نوز برای فرونشاندن شورش تبریز و جلوگیری از انسداد خطوط تجاری.