امیرکبیر · اتابک اعظم
میرزا تقیخان امیرکبیر
صدراعظم نوساز ایران پیشامشروطه
زاد
هجری شمسی
شاهنشاهی
۲۳۶۶
میلادی
۱۸۰۷
مرگ
هجری شمسی
شاهنشاهی
دی ۲۴۱۰
میلادی
ژانویه ۱۸۵۲
- تبار و خاستگاه
- هزاره فراهان؛ فرزند کربلایی محمدقربان (آشپز قائممقام).
- خانواده
- میرزا تقیخان امیرکبیر؛ داماد ناصرالدینشاه (همسر عزتالدوله).
- پایگاه اجتماعی
- دیوانسالاران اصلاحگر خودساخته و اتابک اعظم قاجار.
- چرا در این داستان است
- نخستین صدراعظم اصلاحطلب تاریخ معاصر، بنیانگذار دارالفنون، ناشر وقایع اتفاقیه و نماد حاکمیت ملی مقتدر.
خلاصه
نخستین صدراعظم ناصرالدینشاه و بانی دارالفنون و روزنامهٔ وقایع اتفاقیه. با قاطعیت اصلاحات مالی، نظامی و آموزشی کرد اما پس از سه سال معزول و در حمام فین کاشان به قتل رسید.
زندگی و کار
اصلاحات ساختاری و دارالفنون
در سالهای ۱۲۲۷ تا ۱۲۳۰ ش بودجه دولت را متوازن کرد، مستمریهای گزاف درباریان را قطع نمود، دارالفنون را بنا نهاد، روزنامه وقایع اتفاقیه را منتشر کرد و به شورشهای بابی طبرسی و زنجان پایان داد.
عزل و شهادت در فین کاشان
دسیسههای مهدعلیا و میرزا آقاخان نوری موجب عزل وی شد؛ او به کاشان تبعید و در ۲۰ دی ۱۲۳۰ در حمام فین به شهادت رسید.
منابع
احمد کسروی، تاریخ مشروطهٔ ایران
مقدمات بیداری
کسروی امیرکبیر را تنها مرد باکفایت قاجار میداند که اگر میماند سرنوشت ایران دگرگون میشد.
فریدون آدمیت، ایدئولوژی نهضت مشروطیت ایران
امیرکبیر و ایران
آدمیت کارنامهٔ او را سرآغاز نوسازی دولتی و استقلال اقتصادی ایران میشناسد.
پادشاه همزمان
- ناصرالدین شاه قاجارپادشاه نیمقرن ناصری
رویدادها
- جنگ قلعه شیخ طبرسی در مازندرانشهریور ۱۲۲۷ (شاهنشاهی ۲۴۰۷)
- تیرباران سید علیمحمد باب در تبریز۱۸ تیر ۱۲۲۹ (شاهنشاهی ۲۴۰۹)