جنبش مشروطه
۲۷ اردیبهشت ۱۲۸۶ تا ۹ تیر ۱۲۸۶
شاهنشاهی
۲۷ اردیبهشت ۲۴۶۶ تا ۹ تیر ۲۴۶۶
میلادی
۱۸ مه ۱۹۰۷ تا ۳۰ ژوئن ۱۹۰۷
خلاصه
طغیان ابوالفتح میرزا سالارالدوله برادر شاه در لرستان به دعوی تاجوتخت با همراهی عشایر زاگرس، اعلام پشتیبانی مجلس اول از پادشاهی مشروطه در برابر طغیان ایلی، شکست قوای سالارالدوله در نهاوند و پناهندگی وی به کنسولگری بریتانیا در کرمانشاه تا تسلیم نهایی به اتابک.
زمینه
در بهار سال ۱۲۸۶ خورشیدی، در شرایطی که دولت مرکزی با ورشکستگی مزمن مالیه و کارشکنیهای دربار روبهرو بود، ابوالفتح میرزا سالارالدوله برادر شاه و حاکم سابق لرستان و خوزستان، عَلَم طغیان برافراشت. سالارالدوله که با دختر یکی از خوانین لر وصلت کرده بود، در کاخ خود لباس شاهی میپوشید و بر این پندار خام بود که میتواند با اتکا به سواران عشایری و سوءاستفاده از نام مشروطه، برادرش را از سلطنت خلع کرده و تاج شاهی بر سر نهد.
چه رخ داد
۱. طغیان شاهزاده و آرایش سواران ایلی در زاگرس
با انتصاب حاکم جدید لرستان از سوی شاه در فروردین ۱۲۸۶، سالارالدوله از تحویل ولایت خودداری ورزید و پیوند خود را با آقا محمدمهدی مجتهد مخالف مشروطه در کرمانشاه استوار ساخت. شاهزاده مدعی گردآوری دههزار سوار شد و تفنگچیان ایلات لر (بیرانوند، مومیوند، سگوند و جودکی) به هوای غارت شهرها گرد او آمدند. محمدعلیشاه در ۲۷ اردیبهشت اماننامهای فرستاد اما سالارالدوله آن را رد کرد و نوشت که مرگ در میدان نبرد را بر کشتهشدن در کاخ ترجیح میدهد و به سوی نهاوند تاخت.
۲. ایستادگی مجلس اول، نبرد نهاوند و نامه افشاگرانه
مجلس شورای ملی در ۱۰ خرداد ۱۲۸۶ تلگرافی قاطع صادر کرد و با وجود تعارضات با محمدعلیشاه، پشتیبانی خود را از نهاد پادشاهی مشروطه در برابر شورش ایلی اعلام نمود. قشون دولتی به فرماندهی محتشمالسلطنه به غرب اعزام شد. در جلسه ۱۷ خرداد مجلس، نامهای از سالارالدوله به کنسولگری بریتانیا در کرمانشاه افشا گردید که در آن مدعی شده بود در تهران وکلا را کشتهاند و از عشایر خواسته بود به نام اسلام همراهی کنند. قشون دولتی در نبرد نهاوند سواران پراکنده سالارالدوله را تارومار کرد و او را به فرار واداشت.
۳. تحصن در کنسولگری بریتانیا و تسلیم به اتابک
سالارالدوله در ۲۷ خرداد ۱۲۸۶ وارد ساختمان کنسولگری بریتانیا در کرمانشاه شد و بست نشست. علیخان ظهیرالدوله، حاکم همدان، از جانب دولت مأمور مذاکره شد و با ضمانت حفظ جان، شاهزاده را در ۹ تیر ۱۲۸۶ از کنسولگری خارج ساخت و به تهران آورد. سالارالدوله از بیم خشم شاه مستقیماً به خانه امینالسلطان اتابک پناه برد تا پرونده این طغیان بسته شود.
پیامد
سرکوب شورش سالارالدوله نشان داد که مجلس شورای ملی ابزار دست باجخواهی شاهزادگان نخواهد شد و از یکپارچگی خاک کشور قاطعانه پاسداری میکند.
سالشمار
۲۷ اردیبهشت ۱۲۸۶
شاهنشاهی ۲۷ اردیبهشت ۲۴۶۶
میلادی ۱۸ مه ۱۹۰۷
رد اماننامه شاه توسط سالارالدوله
آغاز حرکت مسلحانه شاهزاده قاجار به سوی نهاوند و ادعای سلطنت.
۱۰ خرداد ۱۲۸۶
شاهنشاهی ۱۰ خرداد ۲۴۶۶
میلادی ۳۱ مه ۱۹۰۷
اخطار نهایی مجلس شورای ملی
اعلام پشتیبانی مجلس از پادشاهی مشروطه و محکومیت شورش ایلی.
۲۷ خرداد ۱۲۸۶
شاهنشاهی ۲۷ خرداد ۲۴۶۶
میلادی ۱۸ ژوئن ۱۹۰۷
پناهندگی به کنسولگری بریتانیا
تحصن سالارالدوله در کنسولگری کرمانشاه پس از شکست نظامی نهاوند.
۹ تیر ۱۲۸۶
شاهنشاهی ۹ تیر ۲۴۶۶
میلادی ۳۰ ژوئن ۱۹۰۷
تسلیم شاهزاده به دولت
خروج از کنسولگری با ضمانت ظهیرالدوله و انتقال به تهران.
داوری منابع
کسروی تاراج روستاهای نهاوند به دست سواران ایلیاتی سالارالدوله و پناه بردن شاهزاده به کنسولگری انگلیس را ثبت کرده است.
مجلس اول با وجود تعارض با محمدعلیشاه، قاطعانه شورش عشایری شاهزاده را محکوم کرد و از تمامیت ارضی کشور دفاع نمود.
دوره
پادشاه
کسان
- ابوالفتح میرزا سالارالدولهشاهزاده مدعی تاجوتخت و سرکرده طغیان ایلی غرب کشور
تمرد از تحویل حکومت ولایات زاگرس، گردآوری سواران ایلات لر و پناه بردن به کنسولگری بریتانیا پس از شکست نهاوند.
- محمدعلیشاهشاه کودتا و استبداد صغیر
صدور اماننامه مشروط و فرمان اعزام قوای سرکوب به غرب کشور.
- میرزا علیاصغرخان امینالسلطانصدراعظم سهپادشاه قاجار؛ کشتهٔ بهارستان
تجهیز و اعزام قشون دولتی به نهاوند و مدیریت بازگرداندن سالارالدوله از کرمانشاه به پایتخت.
- علیخان قاجار ظهیرالدولهبنیانگذار انجمن اخوت؛ دولتمرد آزادیخواه
حاکم همدان که با مذاکرات فشرده سالارالدوله را از کنسولگری بریتانیا خارج ساخت و به تهران آورد.
- عبدالحسین میرزا فرمانفرمافرمانده نظامی و دولتمرد ارشد قاجار در ادوار مشروطه
وزیر عدلیه و فرمانده قشون غرب کشور در دفع تجاوزات مرزی و انقیاد طوایف متمرد.