عصر ناصری
۴ فروردین ۱۲۵۵
شاهنشاهی
۴ فروردین ۲۴۳۵
میلادی
۲۴ مارس ۱۸۷۷
این ورقه بخشی از عصر تنظیمات عثمانی و صدور خط شریف گلخانه است. سرمقالهٔ اختر قانون اساسی عثمانی را به فارسی آورد تا تنظیمات همسایه برای نخبگان ایران خواندنی شود.
خلاصه
انتشار سرمقاله «اساس مسلمانی—قانون اساسی» در روزنامه اختر استانبول پس از افتتاح مجلس مبعوثان عثمانی؛ تبیین تلازم لاینفک دو رکن «عدالت» و «حریت» و تعریف قانون اساسی به عنوان جسم و کالبد نگاهبان روح شریعت.
زمینه
روزنامه فارسی اختر در استانبول برای دیوانی و بازرگان ایرانی خواندنی بود. شماره ۱۴ سال سوم، ۲۴ مارس ۱۸۷۷، درست پس از گشایش مجلس مبعوثان چاپ شد.
چه رخ داد
۱. عنوان اساس مسلمانی و قانون اساسی
سرمقاله «اساس مسلمانی قانون اساسی» عدالت و حریت را دو رکن حیات جامعه خواند و قانون اساسی را کالبد نگاهبان روح شریعت دانست. واژگان دارالشورا و قانون اساسی سه دهه پیش از فرمان تهران وارد نثر کتابخوان قاجار شد.
۲. نقل سرمقاله
«اساس مسلمانی هر نیکی و هر خیر و حق و راستی را دوست داشتن و بدان گرویدن و از اضداد آنها تبری و دوری جستن است. اساس مسلمانی عدالت است، حریت است، انسانیت است، و بطور کلی حقشناسی و حقگذاری است. ولی باید دانست که آیا این نیکی و خیر و حق و راستی و مانند آنها را بیملاحظه مظهرها و فاعل آنها باید دوست داشت... سخن نیک از هر برّ و فاجری و از هر صالح و طالحی بروز تواند کرد و کار خوب و عمل صحیح از هر مومن و منکِر و عالی و دانی آشکار تواند گردید.»
پیامد
اختر قانون عثمانی را به فارسی ترجمه کرد تا تنظیمات برای نخبگان ایران قابل خواندن شود. میرزا آقاخان کرمانی نیز در همین دایره قلم زد.
داوری منابع
روزنامه اختر سه دهه پیش از انقلاب مشروطه ایران، ترمینولوژی قانون اساسی و دارالشورای ملی را وارد ادبیات جامعه کتابخوان ایرانی کرد.
دوره
پادشاه
کسان
- میرزا یوسفخان مستشارالدولهنظریهپرداز قانونخواهی؛ مؤلف رسالهٔ یک کلمه
بهرهگیری از گفتمان نشریه اختر در تدوین رسائل اصلاحی.
- میرزا عبدالحسین آقاخان کرمانینویسنده رادیکال و نظریهپرداز ملیگرایی
همکاری قلمی در نشریه اختر استانبول.