مجلس دوم و اولتیماتوم
آذر ۱۲۹۰
شاهنشاهی
آذر ۲۴۷۰
میلادی
دسامبر ۱۹۱۱
هجری شمسی تقویم اصلی این دفتر است. شاهنشاهی همان سال خورشیدی است به اضافهٔ ۱۱۸۰؛ رسمیت دولتیاش از ۱۳۵۴ است، نه از روزگار مشروطه.
خلاصه
شوستر مالیه را به هم زد. روس اولتیماتوم داد: اخراج شوستر و مهلت مجلس. مجلس را بستند. در تبریز ثقةالاسلام را دار زدند. مشروطهٔ زنده در همین زمستان خفه شد.
زمینه
مجلس دوم شوستر را خزانهدار کرد تا مالیه از دست روس و بلژیک درآید.
چه رخ داد
خزانهدار
شوستر گمرک و مالیات را به هم زد. کتاب خودش سند این ماههاست. براون همدل است.
اولتیماتوم
پترزبورگ اخراج او و مهلت مجلس را خواست. مجلس را بستند. در تبریز ثقةالاسلام را در عاشورا دار زدند.
تبریز دوباره قربانی شد، اینبار مستقیم به دست روس.
پیامد
مشروطهٔ زنده در همین زمستان خفه شد. کسروی شوستر را علت نمیداند؛ بهانه میداند.
داوری منابع
کسروی این را دنبالهٔ داستان میداند: تبریز دوباره قربانی شد، اینبار مستقیم به دست روس.
براون و خود شوستر این را خفه کردن ایران مینویسند. جانب آمریکاییانگلیسی پیداست؛ واقعهٔ اولتیماتوم اما انکاربردار نیست.
دوره
پادشاه
کسان
- ویلیام مورگان شوسترخزانهدار مجلس دوم؛ بهانهٔ اولتیماتوم روس
مالیه را به هم زد و بهانهٔ اولتیماتوم شد؛ اخراجش خواست روس بود.
- میرزا علی ثقةالاسلام تبریزیمجتهد تبریز؛ کشتهٔ اشغال روس
پس از بستن مجلس، روس او را در تبریز به دار زد.
- احمدشاهشاه صغیر پس از فتح تهران
شاه صغیر بود؛ دولت نایبالسلطنه مجلس را بست.