# سید حسن تقی‌زاده

نقش: رادیکال مجلس اول؛ رجل بعدی دولت
القاب: نمایندهٔ تبریز، تقی‌زاده
زاد: ۱۲۵۷ | شاهنشاهی ۲۴۳۷ | ۱۸۷۸
مرگ: ۱۳۴۸ | شاهنشاهی ۲۵۲۸ | ۱۹۷۰
تبار: تبریز؛ خاندان روحانیت آذربایجان (فرزند سید تقی اردوبادی).
خانواده: سید حسن تقی‌زاده؛ وکیل تبریز در ادوار اول و دوم مجلس، وزیر مالیه و بعدها رئیس مجلس سنای ایران.
پایگاه اجتماعی: نخبگان انقلابی رادیکال و رهبران جناح دموکرات مجلس اول.
اهمیت: پرچمدار جناح دموکرات و چپ مجلس اول، نظریه‌پرداز تجدد حقوقی و از چهره‌های محوری مناقشه بر سر متمم قانون اساسی.

## خلاصه
از تندروان مجلس اول و نمایندهٔ تبریز. پس از بمباران به سفارت انگلیس پناه برد و سال‌ها در فرنگ زیست. بعدتر دیپلمات و رئیس مجلس سنا شد. زندگی‌اش از رادیکال مشروطه تا رجل پهلوی کشیده است. کسروی پناه بردنش را می‌نویسد، بی‌ستایش.

## نطق‌های پرشور در مجلس اول و پناهندگی به سفارت
تقی‌زاده با تسلط بر زبان‌های فرانسه و انگلیسی و آشنایی عمیق با نظام‌های پارلمانی غرب، به نمایندگی از اصناف و مردم تبریز وارد مجلس اول شد. او لیدر جناح تندرو دموکرات بود و در برابر خواسته‌های دربار و مشروعه‌خواهان بر سر اصول آزادی بیان و مساوات حقوقی پافشاری کرد. پس از به توپ بستن مجلس، برای مصون ماندن از اعدام در باغشاه به سفارت بریتانیا پناهنده شد و سپس به اروپا هجرت نمود.

## مجلس دوم و دوران طولانی خدمات دولتی
پس از فتح تهران به ایران بازگشت و در مجلس دوم رهبری حزب دموکرات را در برابر اعتدالیون به دست گرفت. او سال‌ها در برلین (مجله کاوه)، لندن و پاریس به پژوهش‌های ایران‌شناسی و خدمات دیپلماتیک پرداخت و در دوران پهلوی به وزارت مالیه و ریاست مجلس سنا رسید.

## سال‌شمار
- مهر ۱۲۸۵ | شاهنشاهی مهر ۲۴۶۵ | اکتبر ۱۹۰۶ — ورود به مجلس اول: انتخاب به وکالت دارالشورای ملی از سوی مردم تبریز.
- ۲ تیر ۱۲۸۷ | شاهنشاهی ۲ تیر ۲۴۶۷ | ۲۳ ژوئن ۱۹۰۸ — پناهندگی به سفارت انگلیس: نجات از کشتار باغشاه در پی کودتای محمدعلی‌شاه.
- آبان ۱۲۸۸ | شاهنشاهی آبان ۲۴۶۸ | نوامبر ۱۹۰۹ — رهبری حزب دموکرات در مجلس دوم: بازگشت به صحن پارلمان پس از اعاده مشروطیت.

## داوری منابع
- [kasravi / گفتار یازدهم؛ پناهیدن تقی‌زاده] کسروی گریز به سفارت را واقعه می‌نویسد. تقی‌زاده قهرمان میدان نیست؛ مرد قلم و مجلس است که در روز توپ، جان به در برد.
- [adamiyat / جناح تندرو مجلس] آدمیت تقی‌زاده را از حاملان فکر تجدد در مجلس می‌داند. کارنامه‌اش را به یک روز باغشاه فرونمی‌کاهد.
- [browne / ارتباط با مشروطه‌خواهان در فرنگ] براون با تقی‌زاده نامه داشت. او را از آگاهان تبریز برای خوانندهٔ انگلیسی می‌سازد. دوستی اینجا منبع است، نه عیب.

صفحه: https://mashrooteh.org/shakhs/taqizadeh