# سید محمد طباطبایی

نقش: پیشوای روحانی مشروطه در تهران
القاب: آیت‌الله، مجتهد تهران
زاد: ۱۲۲۱ | شاهنشاهی ۲۴۰۱ | ۱۸۴۲
مرگ: ۸ دی ۱۲۹۹ | شاهنشاهی ۸ دی ۲۴۷۹ | ۲۹ دسامبر ۱۹۲۰
تبار: تهران؛ خاندان سادات طباطبایی سنگلجی.
خانواده: میرزا سید محمد طباطبایی؛ فرزند سید صادق طباطبایی و پدر سید محمدصادق طباطبایی.
پایگاه اجتماعی: علمای طراز اول و مجتهدان نواندیش دارالخلافه تهران.
اهمیت: رهبر فکری و اخلاقی جنبش مشروطیت، بنیان‌گذار مدرسه اسلام، و پیشوای هجرت صغری و کبری.

## خلاصه
یکی از دو سید تهران. نامه به عین‌الدوله و به شاه نوشت، به شاه عبدالعظیم و قم رفت، و مشروطه را از عدالتخانه به مجلس کشاند. کسروی او را صادق می‌خواند. این ستایش کسروی است، نه بی‌گناهی تاریخی.

## نواندیشی دینی و تأسیس مدرسه اسلام
طباطبایی از نادر مجتهدانی بود که آموزش نوین و تأسیس مدارس ملی را از فرایض زمانه می‌دانست. او مدرسه اسلام را برپا کرد و در گفتگوهای شبانه با ناظم‌الاسلام کرمانی در بهمن ۱۲۸۳ ش، شرط رهایی کشور را نه در عزل و نصب وزرا، بلکه در استقرار حکومت مشروطه، حاکمیت قانون اساسی و آگاهی توده مردم دانست و بستر تأسیس انجمن مخفی را فراهم کرد.

## رهبری هجرت‌ها و دفاع از مجلس
در هجرت صغری به شاه عبدالعظیم و هجرت کبری به قم دوشادوش بهبهانی پیشگام بود و تأسیس عدالتخانه و مجلس را مطالبه کرد. در مجلس اول به عنوان پیشوای روحانی ناظر بر قانون‌گذاری حضور داشت و از شمول حقوق ملت و برابری همگان در برابر قانون دفاع نمود. پس از به توپ بستن مجلس دستگیر و به خراسان تبعید شد و پس از فتح تهران با احترام بازگشت.

## سال‌شمار
- آذر ۱۲۸۴ | شاهنشاهی آذر ۲۴۶۴ | دسامبر ۱۹۰۵ — هجرت صغری: رهبری متحصنان در حرم حضرت عبدالعظیم.
- تیر ۱۲۸۵ | شاهنشاهی تیر ۲۴۶۵ | ژوئیه ۱۹۰۶ — هجرت کبری به قم: خروج علما به قم برای فشار نهایی جهت صدور فرمان مشروطه.
- تیر ۱۲۸۷ | شاهنشاهی تیر ۲۴۶۷ | ژوئن ۱۹۰۸ — تبعید پس از کودتای باغشاه: دستگیری توسط قزاق‌ها و نفی بلد به خراسان.

## داوری منابع
- [kasravi / گفتار دوم و بحث روحانیت] «دو سید راستی را مشروطه و قانون می‌خواستند.» کسروی طباطبایی را از بهبهانی نرم‌تر و بی‌شائبه‌تر می‌بیند. در گفتار پنجم می‌گوید کارشان ارجدار است و لغزش این بود که پس از فرمان مردم را راه ننمودند.
- [nazem / بست‌ها و مهاجرت‌ها] ناظم‌الاسلام طباطبایی را محور نامه‌ها و بست‌نشینی علما می‌نویسد. روایت او تهرانی است و دو سید را در مرکز صفحه می‌گذارد.
- [browne / علمای مشروطه‌خواه تهران] براون طباطبایی را مجتهد قانون‌خواه می‌شناسد و برای فرنگ گزارش می‌دهد که جنبش فقط غوغای بازار نیست.

صفحه: https://mashrooteh.org/shakhs/tabatabai