# سید محمد طباطبایی

نقش: پیشوای روحانی مشروطه در تهران
القاب: آیت‌الله، مجتهد تهران
زاد: ۱۲۲۱ | شاهنشاهی ۲۴۰۱ | ۱۸۴۲
مرگ: ۱۲۹۹ | شاهنشاهی ۲۴۷۹ | ۱۹۲۰
تبار: خاندان سادات طباطبایی؛ از نجف و سامرا به تهران.
خانواده: سید محمد. پسرش سید محمدصادق بعدها در سیاست ماند. نسبت با حلقهٔ علما، نه با دربار.
پایگاه اجتماعی: مجتهد تهران. پایگاهش محراب و خانهٔ علماست نه دیوان.
اهمیت: یکی از دو سید. نامه و میانه‌روی او را کسروی سند می‌کند. بدون او بست عبدالعظیم شکل دیگر می‌گرفت.

## خلاصه
یکی از دو سید تهران. نامه به عین‌الدوله و به شاه نوشت، به شاه عبدالعظیم و قم رفت، و مشروطه را از عدالتخانه به مجلس کشاند. کسروی او را صادق می‌خواند. این ستایش کسروی است، نه بی‌گناهی تاریخی.

## تبار و درس
سید است و مجتهد. در ایران پایگاه مجتهد از منبر و تقلید می‌آید، نه از مالکیت زمین به معنای ارباب قاجار. طباطبایی از آن مجتهدانی است که دولت‌آبادی او را آرام و اهل نامه می‌نویسد.

## بست و مهاجرت
با بهبهانی به عبدالعظیم رفت و بعد به قم. کسروی گفتارهای او را نقل می‌کند تا نشان دهد خواست عدالتخانه پیش از لفظ مشروطه بوده. ناظم‌الاسلام جزئیات گفتگو را می‌نویسد.

## پس از فرمان
در مجلس اول پشتوانهٔ شرع برای قانون بود. در استبداد صغیر آسیب دید اما تیرباران نشد. تا ۱۳۰۰ زیست.

## سال‌شمار
- آذر ۱۲۸۴ | شاهنشاهی آذر ۲۴۶۴ | دسامبر ۱۹۰۵ — بست عبدالعظیم: با بهبهانی پیشگام بست.
- تیر ۱۲۸۵ | شاهنشاهی تیر ۲۴۶۵ | ژوئیه ۱۹۰۶ — مهاجرت قم: فشار نهایی بر شاه.

## داوری منابع
- [kasravi / گفتار دوم و بحث روحانیت] «دو سید راستی را مشروطه و قانون می‌خواستند.» کسروی طباطبایی را از بهبهانی نرم‌تر و بی‌شائبه‌تر می‌بیند. هر جا این دو با دربار آشتی می‌جویند، کسروی آن را خطا می‌شمارد.
- [nazem / بست‌ها و مهاجرت‌ها] ناظم‌الاسلام طباطبایی را محور نامه‌ها و بست‌نشینی علما می‌نویسد. روایت او تهرانی است و دو سید را در مرکز صفحه می‌گذارد.
- [browne / علمای مشروطه‌خواه تهران] براون طباطبایی را مجتهد قانون‌خواه می‌شناسد و برای فرنگ گزارش می‌دهد که جنبش فقط غوغای بازار نیست.

صفحه: https://mashrooteh.org/shakhs/tabatabai