# شیخ محمد خیابانی

نقش: واعظ تبریز؛ سپس وکیل و پیشوای انجمن ایالتی
القاب: شیخ محمد خیابانی
زاد: ۱۲۵۶ | شاهنشاهی ۲۴۳۶ | ۱۸۷۸
مرگ: ۲۳ شهریور ۱۲۹۹ | شاهنشاهی ۲۳ شهریور ۲۴۷۹ | ۱۴ سپتامبر ۱۹۲۰
تبار: خامنه و تبریز؛ واعظ محله‌ای که سپس سر انجمن ایالتی شد.
خانواده: شیخ محمد خیابانی؛ از ملایان خرد آذربایجان، نه از مجتهدان طراز اول شهر.
پایگاه اجتماعی: واعظان و پیشنمازان تبریز که کسروی آنان را پایدارماندگان مشروطه می‌خواند.
اهمیت: در گفتار پنجم کسروی نام او را در تیرهٔ ملای خرد می‌گذارد. فرجام سیاسی‌اش در هیجده‌ساله است، نه در این جلد.

## خلاصه
از ملایان خرد تبریز که کسروی در شمار پایدارماندگان مشروطه می‌آورد. در نه ماه نخست هنوز مجتهد بزرگ شهر نبود؛ واعظ و پیشوای محل بود. بعدها وکیل مجلس و سر انجمن ایالتی شد و در ۱۲۹۹ در تبریز کشته شد.

## نه ماه نخست مشروطه
کسروی می‌نویسد تبریز به علمایی همپای دو سید تهران نازیدن نتواند؛ ملایان بزرگ جز ثقةالاسلام دشمن شدند. آنچه جبران کرد پیشنمازان و واعظان بود. خیابانی تازه به ملایی رسیده بود و تا پایان پایدار ماند. پیکرهٔ نشست آزادیخواهان او را کنار نوبری و اهرابی نشان می‌دهد.

## داوری منابع
- [kasravi / گفتار پنجم؛ جستجویی از حال مردم] کسروی خیابانی را در ردیف نوبری و اهرابی می‌گذارد: ملای خرد که تا پایان با آزادی ماند، نه مجتهد بزرگ که از مشروطه رو گرداند.
- [kasravi / گفتار پنجم؛ جستجویی از حال مردم] کسروی در گفتار پنجم خیابانی را در تیرهٔ واعظان خرد تبریز می‌گذارد که پس از دشمنی ملایان بزرگ پایدار ماندند. داستان آزادیستان و مرگ او در تاریخ هیجده‌سالهٔ آذربایجان است، نه در این جلد.

صفحه: https://mashrooteh.org/shakhs/sheikh-mohammad-khiabani