# ستارخان

نقش: فرماندهٔ مقاومت تبریز
القاب: سردار ملی
زاد: ۱۲۴۵ | شاهنشاهی ۲۴۲۵ | ۱۸۶۶
مرگ: آبان ۱۲۹۳ | شاهنشاهی آبان ۲۴۷۳ | نوامبر ۱۹۱۴
تبار: امیرخیز تبریز؛ از لوطیان محله، نه از خوانین.
خانواده: ستار خان سردار ملی. برادران و بستگان محله در سنگر بودند. همسر و فرزندان پس از جنگ در سایه ماندند.
پایگاه اجتماعی: لوطی و تفنگچی محله. پایگاهش غیرت محله است نه دفتر دیوان.
اهمیت: محور ایستادگی تبریز. بدون او روایت آذربایجان فرو می‌ریزد. کسروی گاهی او را پاکیزه می‌کند.

## خلاصه
از محلهٔ امیرخیز تبریز. در استبداد صغیر وقتی انجمن پاشید، پرچم را نگاه داشت. کسروی جملهٔ مشهور را برای او نوشته: از مشروطه تبریز مانده بود و از تبریز یک محله امیرخیز. قهرمان کتاب است؛ مورخ بی‌طرف نیست.

## محله نه ارتش
ستار از امیرخیز برخاست. لوطی در تبریز یعنی مرد سلاح و ناموس محله، نه راهزن و نه افسر. کسروی این را می‌فهمد و گاه تیزخویی‌اش را نرم می‌نویسد. تاریخ هیجده‌ساله خون کوچه‌ها را بیشتر نشان می‌دهد.

## محاصره
از تابستان ۱۲۸۷ تا بهار ۱۲۸۸ شهر را نگه داشت. عین‌الدوله و سپاه دولتی از بیرون؛ قحطی از درون. رسیدن قزاق روس محاصره را شکست و استقلال انجمن را نیز.

## تهران و پارک اتابک
پس از فتح، در تهران مهمان ناخوانده شد. خلع سلاح پارک اتابک کار او و باقر را تمام کرد. در ۱۲۹۳ از زخم همان روزها مرد.

## چرا مهم است
بدون ستار روایت آذربایجان فرو می‌ریزد. قهرمان کتاب است؛ مورخ بی‌طرف نیست. سیگل نشان داده کسروی در ویرایش نهایی روایت‌هایی که او را کمتر از جنگجوی کامل نشان می‌داد کنار گذاشت. این را باید دانست و باز هم کار امیرخیز را دید.

## پایگاه نه طبقه
ستار دهقان انقلابی در معنای مکتبی نیست. لوطی محله است. غیرت امیرخیز و تفنگ، نه حزب و نه دفتر. باقر از خیابان همین جنس است. سردار اسعد از جنس دیگر: ایلخان. قاطی کردن این‌ها با «خلق» خواندن را مخدوش می‌کند.

## سال‌شمار
- تیر ۱۲۸۷ | شاهنشاهی تیر ۲۴۶۷ | ژوئیه ۱۹۰۸ — آغاز محاصره: ستار علم ایستادگی را در امیرخیز نگه داشت.
- اردیبهشت ۱۲۸۸ | شاهنشاهی اردیبهشت ۲۴۶۸ | آوریل ۱۹۰۹ — ورود قزاق روس: محاصره شکست؛ شهر زیر سایهٔ اجنبی ماند.
- ۱۲۸۹ | شاهنشاهی ۲۴۶۹ | ۱۹۱۰ — پارک اتابک: خلع سلاح مجاهدان در تهران.

## داوری منابع
- [kasravi / گفتار دوازدهم؛ پافشاری گردان ستارخان] کسروی ایستادگی او را شاهنامه‌وار می‌نویسد. در ویرایش کتابی، روایت‌هایی که او را کمتر از جنگجوی کامل نشان می‌داد کنار گذاشت. این را سیگل در مقابلهٔ نسخه‌ها نشان داده است.
- [browne / محاصرهٔ تبریز] براون ستارخان را قهرمان مقاومت می‌شناساند و گزارش موور و باسکرویل را در همین قصه می‌آورد. نگاه او از بیرون است و حماسی.
- [dowlatabadi / پس از فتح تهران] دولت‌آبادی ستارخان را پس از ورود به تهران دیگر آن سردار محله نمی‌بیند؛ میان مجاهدان و دولت جدید ساییده شد و زخم پارک اتابک کار او را ساخت.

صفحه: https://mashrooteh.org/shakhs/sattar-khan