# ستارخان

نقش: فرماندهٔ مقاومت تبریز
القاب: سردار ملی
زاد: ۱۲۴۵ | شاهنشاهی ۲۴۲۵ | ۱۸۶۶
مرگ: ۲۵ آبان ۱۲۹۳ | شاهنشاهی ۲۵ آبان ۲۴۷۳ | ۱۶ نوامبر ۱۹۱۴
تبار: آذربایجان؛ ارسباران (قره‌داغ) و مقیم محله امیرخیز تبریز.
خانواده: ستارخان قره‌داغی ملقب به «سردار ملی»؛ فرزند حاج حسن قره‌داغی از پیشه‌وران و بزازان ارسباران.
پایگاه اجتماعی: لوطیان و تفنگچیان مردمی محلات تبریز؛ پیشوای نظامی توده‌های شهری آذربایجان.
اهمیت: پرچمدار مقاومت یازده‌ماهه تبریز در برابر قوای استبداد صغیر و احیاگر حیات مشروطیت در سراسر ایران.

## خلاصه
از محلهٔ امیرخیز تبریز. در استبداد صغیر وقتی انجمن پاشید، پرچم را نگاه داشت. کسروی جملهٔ مشهور را برای او نوشته: از مشروطه تبریز مانده بود و از تبریز یک محله امیرخیز. قهرمان کتاب است؛ مورخ بی‌طرف نیست.

## خیزش امیرخیز و شکستن پرچم‌های سفید
در پی بمباران مجلس و تسلیم اولیه بسیاری از محلات تبریز به نیروهای دولتی رحیم‌خان چلبیانلو و عین‌الدوله، ستارخان در کوچه امیرخیز علم مقاومت برافراشت. او شخصاً سوار بر اسب در کوچه‌های شهر تاخت و پرچم‌های سفید تسلیم را سرنگون کرد و با شعار حراست از مشروطیت و ناموس وطن، مجاهدان را به میدان نبرد بازگرداند.

## محاصره یازده‌ماهه و قحطی هولناک
ستارخان با همکاری باقرخان، علی مسیو و هدایت مرکز غیبی، یازده ماه محاصره سنگین، سرمای زمستان و قحطی مهلک تبریز را تاب آورد. در این نبردها هاوارد باسکرویل آمریکایی در کنار مجاهدان او به شهادت رسید. ورود ارتش روسیه تزاری به بهانه آذوقه‌رسانی اگرچه محاصره را شکست، اما ستارخان را ناگزیر به تحصن در کنسولگری عثمانی نمود.

## هجرت به تهران و تراژدی پارک اتابک
پس از فتح تهران، ستارخان و باقرخان با استقبال بی‌مانند ملی وارد پایتخت شدند و لقب «سردار ملی» از سوی مجلس به وی اعطا شد. با این حال، در کشاکش نزاع احزاب دموکرات و اعتدالی و تصویب قانون خلع سلاح مجاهدین، در ۱۶ مرداد ۱۲۸۹ پارک اتابک توسط نظمیه یپرم‌خان و بختیاری‌ها محاصره شد. ستارخان از ناحیه پا هدف گلوله قرار گرفت و تا پایان عمر در انزوا و خانه‌نشینی در تهران زیست و در باغ طوطی شاه عبدالعظیم به خاک سپرده شد.

## سال‌شمار
- تیر ۱۲۸۷ | شاهنشاهی تیر ۲۴۶۷ | ژوئیه ۱۹۰۸ — آغاز مقاومت تبریز: برافراشتن پرچم پایداری در محله امیرخیز پس از کودتای باغشاه.
- اردیبهشت ۱۲۸۸ | شاهنشاهی اردیبهشت ۲۴۶۸ | آوریل ۱۹۰۹ — ورود قشون روس: شکسته شدن محاصره تبریز با مداخله نظامی ارتش تزاری.
- ۱۶ مرداد ۱۲۸۹ | شاهنشاهی ۱۶ مرداد ۲۴۶۹ | ۷ اوت ۱۹۱۰ — واقعه پارک اتابک: اصابت گلوله به پا در جریان خلع سلاح مجاهدین در تهران.

## داوری منابع
- [kasravi / گفتار دوازدهم؛ پافشاری گردان ستارخان] کسروی ایستادگی او را شاهنامه‌وار می‌نویسد. در ویرایش کتابی، روایت‌هایی که او را کمتر از جنگجوی کامل نشان می‌داد کنار گذاشت. این را سیگل در مقابلهٔ نسخه‌ها نشان داده است.
- [browne / محاصرهٔ تبریز] براون ستارخان را قهرمان مقاومت می‌شناساند و گزارش موور و باسکرویل را در همین قصه می‌آورد. نگاه او از بیرون است و حماسی.
- [dowlatabadi / پس از فتح تهران] دولت‌آبادی ستارخان را پس از ورود به تهران دیگر آن سردار محله نمی‌بیند؛ میان مجاهدان و دولت جدید ساییده شد و زخم پارک اتابک کار او را ساخت.

صفحه: https://mashrooteh.org/shakhs/sattar-khan