# مظفرالدین‌شاه

نقش: شاه فرمان و قانون اساسی
القاب: شاه ایران
زاد: ۱۲۳۲ | شاهنشاهی ۲۴۱۲ | ۱۸۵۳
مرگ: دی ۱۲۸۵ | شاهنشاهی دی ۲۴۶۵ | ژانویه ۱۹۰۷
تبار: تهران؛ فرزند ناصرالدین‌شاه از شکوه السلطنه.
خانواده: ولیعهد تبریز سال‌ها بود. پسرش محمدعلی، جانشین او شد.
پایگاه اجتماعی: شاه قاجار. بیمار و خرج‌کننده؛ قدرت شخصش کمتر از رجال دربار بود.
اهمیت: فرمان و قانون اساسی به نام اوست. بدون فشار بست و مهاجرت، صدور فرمان از او بعید بود. با مجلس سر ستیز نداشت؛ این فرق او با پسر است.

## خلاصه
شاه بیمار و سفرکننده. فرمان را امضا کرد چون بست و مهاجرت او را در تنگنا گذاشت، نه چون مشروطه‌خواه بود. با مجلس سر ستیز نداشت. پسرش عکس اوست.

## ولیعهدی و سلطنت
سال‌ها در تبریز ولیعهد بود و با قرض و سفر فرنگ شهرت یافت. پس از قتل پدر در ۱۲۷۵ به تهران آمد. صدارت میان امین‌الدوله و عین‌الدوله و اتابک دست به دست شد. وام روس و بلژیکی‌های گمرک در همین عهد است.

## فرمان
در تابستان ۱۲۸۵، پس از مهاجرت قم و بست سفارت، فرمان مجلس را دستینه کرد. کسروی او را با مجلس سازگار می‌بیند و سستی اراده را عیب می‌داند، نه کینه با قانون. ناظم‌الاسلام فرمان را محصول فشار می‌نویسد.

## سال‌شمار
- ۱۲۷۵ | شاهنشاهی ۲۴۵۵ | ۱۸۹۶ — جلوس: پس از قتل ناصرالدین‌شاه به تخت نشست.
- ۱۴ مرداد ۱۲۸۵ | شاهنشاهی ۱۴ مرداد ۲۴۶۵ | ۵ اوت ۱۹۰۶ — فرمان مشروطه: دستینهٔ تشکیل مجلس.
- ۹ دی ۱۲۸۵ | شاهنشاهی ۹ دی ۲۴۶۵ | ۳۰ دسامبر ۱۹۰۶ — قانون اساسی: در بستر مرگ امضا کرد. چند روز بعد درگذشت.

## داوری منابع
- [kasravi / فرمان مشروطه و مرگ شاه] کسروی او را با مجلس سازگار می‌بیند. سستی اراده را عیب می‌داند، کینه‌توزی با قانون را نه.
- [nazem / صدور فرمان] ناظم‌الاسلام فرمان را محصول فشار می‌نویسد. شاه را نقطهٔ ضعف دربار می‌داند، نه معمار آزادی.

صفحه: https://mashrooteh.org/shakhs/mozaffar-person