# مظفرالدین‌شاه

نقش: شاه فرمان و قانون اساسی
القاب: شاه ایران
زاد: ۱۲۳۲ | شاهنشاهی ۲۴۱۲ | ۱۸۵۳
مرگ: ۱۸ دی ۱۲۸۵ | شاهنشاهی ۱۸ دی ۲۴۶۵ | ۸ ژانویه ۱۹۰۷
تبار: دارالخلافه تهران؛ فرزند چهارم ناصرالدین‌شاه قاجار از شکوه‌السلطنه.
خانواده: دودمان قاجاریه؛ نزدیک به چهار دهه در تبریز ولیعهد بود و پس از او فرزندش محمدعلی میرزا به تخت نشست.
پایگاه اجتماعی: پادشاهی مطلقه قاجار؛ پادشاهی علیل، اهل تسامح و مقروض به بانک‌های خارجی.
اهمیت: صدور فرمان مشروطیت در ۱۴ مرداد ۱۲۸۵ و توشیح قانون اساسی ۵۱ ماده‌ای در واپسین روزهای حیات به نام او در تاریخ ثبت شده است.

## خلاصه
شاه بیمار و سفرکننده. فرمان را امضا کرد چون بست و مهاجرت او را در تنگنا گذاشت، نه چون مشروطه‌خواه بود. با مجلس سر ستیز نداشت. پسرش عکس اوست.

## دوران ولیعهدی و صدارت‌های متزلزل
مظفرالدین‌شاه نزدیک به چهل سال در دارالسلطنه تبریز در انتظار سلطنت به سر برد و در این مدت با خوی گشاده‌دستانه و بدهی‌های سنگین به تجار آذربایجان زیست. با ترور ناصرالدین‌شاه در اردیبهشت ۱۲۷۵ به تخت نشست. در دوره ده ساله پادشاهی او، صدارت میان چهره‌های رقیب چون امین‌الدوله، امین‌السلطان و عین‌الدوله دست به دست شد و کشور برای تأمین مخارج دربار و سه سفر پرهزینه اروپایی، در باتلاق وام‌های سنگین روسیه و بریتانیا و تعرفه‌های گمرکی مستشاران بلژیکی فرو رفت.

## بحران‌های مدنی و صدور فرمان مشروطیت
با اوج‌گیری خشم عمومی از استبداد صدارت عین‌الدوله و فاجعه اسارت دختران قوچان، حوادث فلک تجار قند و هجرت صغری و کبری رقم خورد. مظفرالدین‌شاه برخلاف فرزندش محمدعلی میرزا، فاقد قساوت خونریزانه بود؛ وی در برابر تحصن ۱۴ هزار نفری مردم در باغ سفارت انگلیس و هجرت مراجع به قم تسلیم شد و در ۱۴ مرداد ۱۲۸۵ دستخط تاریخی تأسیس مجلس شورای ملی را امضا کرد. سرانجام در ۹ دی همان سال در بستر احتضار متن ۵۱ اصل قانون اساسی را توشیح نمود و پنج روز بعد درگذشت.

## سال‌شمار
- اردیبهشت ۱۲۷۵ | شاهنشاهی اردیبهشت ۲۴۵۵ | مه ۱۸۹۶ — جلوس بر تخت سلطنت: آغاز پادشاهی در پی قتل ناصرالدین‌شاه قاجار.
- ۱۴ مرداد ۱۲۸۵ | شاهنشاهی ۱۴ مرداد ۲۴۶۵ | ۵ اوت ۱۹۰۶ — صدور فرمان مشروطه: امضای دستخط تأسیس مجلس شورای ملی.
- ۹ دی ۱۲۸۵ | شاهنشاهی ۹ دی ۲۴۶۵ | ۳۰ دسامبر ۱۹۰۶ — توشیح قانون اساسی: امضای ۵۱ اصل نظام‌نامه اساسی در بستر مرگ.

## داوری منابع
- [kasravi / فرمان مشروطه و مرگ شاه] کسروی او را با مجلس سازگار می‌بیند. سستی اراده را عیب می‌داند، کینه‌توزی با قانون را نه.
- [nazem / صدور فرمان] ناظم‌الاسلام فرمان را محصول فشار می‌نویسد. شاه را نقطهٔ ضعف دربار می‌داند، نه معمار آزادی.

صفحه: https://mashrooteh.org/shakhs/mozaffar-person