{"id":"mohammad-ali-person","name":"محمدعلی‌شاه","titles":["شاه ایران","ولیعهد تبریز"],"aliases":["محمد علی شاه","محمدعلی میرزا","محمد علی میرزا"],"died":{"solarYear":1304,"solarMonth":1,"solarDay":16,"gregorianYear":1925,"gregorianMonth":4,"gregorianDay":5},"summary":"ولیعهدی‌اش در تبریز با بدنامی نزد آزادیخواهان گذشت. شاهی‌اش با بی‌اعتنایی به مجلس آغاز شد و با توپ لیاخوف به استبداد صغیر رسید. خلع شد، به روسیه رفت، و یک‌بار برای بازگشتن کوشید و شکست خورد.","role":"شاه کودتا و استبداد صغیر","judgments":[{"sourceId":"kasravi","locus":"بدیهای محمدعلی میرزای ولیعهد؛ گفتار یازدهم","text":"کسروی دشمنی او با مشروطه را از تبریز پیش از تاجگذاری می‌نویسد. تاجگذاری را نمایش بی‌پروایی می‌داند، نه تغییر کیش."},{"sourceId":"browne","locus":"سلطنت ۱۹۰۷–۱۹۰۹","text":"براون شاه را وابسته به روس می‌بیند. کودتا را با چراغ سبز سفارت‌ها می‌نویسد، به‌ویژه پس از قرارداد ۱۹۰۷."},{"sourceId":"malekzadeh","locus":"باغشاه","text":"ملک‌زاده او را قاتل پدر می‌داند. این داوری پسر است؛ واقعهٔ قتل در باغشاه را دیگران هم نوشته‌اند."}],"eventIds":["majlis-bombarded","tabriz-siege","tehran-opened","ahmad-enthroned","tabriz-prim-riot-1282"],"relatedPersonIds":["liakhov","sheikh-fazlollah","amir-bahador"],"monarchId":"mohammad-ali-shah","born":{"solarYear":1251,"gregorianYear":1872},"origin":"دارالسلطنه تبریز؛ پرورش‌یافته در دربار ولیعهدی آذربایجان و مستشاران روسی.","family":"فرزند مظفرالدین‌شاه از تاج‌الملوک (دختر امیرکبیر)؛ پدر سلطان احمدشاه قاجار.","socialClass":"پادشاهی مستبد قاجار؛ چهره شاخص استبداد نظامی و روس‌گرایی دربار.","importance":"عامل اصلی کودتای ۲ تیر ۱۲۸۷، به توپ بستن مجلس شورای ملی و آغاز دوران خونین استبداد صغیر.","life":[{"title":"حکومت آذربایجان و خوی خودکامه","body":"محمدعلی میرزا در دوران طولانی ولایتعهدی در تبریز، با تشکیل قشون ایلی و اتکا به آموزگاران روسی چون سرگی شابشال، روحیه‌ای سرکوبگر و خودرأی یافت. او از نخستین روزهای برپایی انجمن تبریز با آن به مخالفت برخاست و در ایام تاجگذاری در تهران، با دعوت نکردن نمایندگان مجلس به دربار، دشمنی بنیادین خود را با حکومت قانون آشکار ساخت."},{"title":"کودتای بهارستان و استبداد صغیر","body":"پس از ترور اتابک و سوءقصد نافرجام دوشان‌تپه، محمدعلی‌شاه به باغشاه رفت و با صدور مانیفست «راه نجات و امیدواری»، بریگاد قزاق را به فرماندهی کلنل لیاخوف مأمور به توپ بستن مجلس و ویرانی بهارستان نمود. او در باغشاه آزادی‌خواهانی چون ملک‌المتکلمین و میرزا جهانگیرخان صوراسرافیل را به دار آویخت و تبریز را به مدت یازده ماه به محاصره و قحطی کشاند."},{"title":"خلع و فرجام در تبعید","body":"با ورود مجاهدان شمال و سواران بختیاری به پایتخت در تیر ۱۲۸۸، محمدعلی‌شاه به سفارت روسیه در زرگنده پناهنده شد. مجلس عالی بهارستان او را از سلطنت خلع کرد. وی به روسیه تبعید شد و سال‌ها بعد تلاشی نافرجام برای تجاوز نظامی و بازپس‌گیری تاج‌وتخت از طریق گمیشان و استرآباد انجام داد که با شکست قوایش درهم شکست و سرانجام در سان‌رموی ایتالیا درگذشت."}],"chronology":[{"date":{"solarYear":1285,"solarMonth":10,"gregorianYear":1907,"gregorianMonth":1},"title":"تاجگذاری در دارالخلافه","text":"آغاز پادشاهی بدون دعوت از نمایندگان مجلس شورای ملی."},{"date":{"solarYear":1287,"solarMonth":4,"solarDay":2,"gregorianYear":1908,"gregorianMonth":6,"gregorianDay":23},"title":"به توپ بستن بهارستان","text":"آغاز دوران استبداد صغیر با فرماندهی کلنل لیاخوف."},{"date":{"solarYear":1288,"solarMonth":4,"solarDay":25,"gregorianYear":1909,"gregorianMonth":7,"gregorianDay":16},"title":"خلع رسمی از سلطنت","text":"تصویب خلع محمدعلی‌شاه در مجلس عالی پس از فتح تهران."}]}