# میرزا علی‌اصغرخان امین‌السلطان

نقش: صدراعظم سه‌پادشاه قاجار؛ کشتهٔ بهارستان
القاب: اتابک اعظم، امین‌السلطان، صدراعظم
زاد: ۱۲۳۷ | شاهنشاهی ۲۴۱۷ | ۱۸۵۸
مرگ: ۸ شهریور ۱۲۸۶ | شاهنشاهی ۸ شهریور ۲۴۶۶ | ۳۱ اوت ۱۹۰۷
تبار: دارالخلافه تهران؛ خاندان ابراهیم خان امین‌السلطان (گرجی‌تبار).
خانواده: میرزا علی‌اصغر خان اتابک اعظم؛ فرزند پیشکار ارشد ناصرالدین‌شاه.
پایگاه اجتماعی: اشرافیت دیوانی و صدارت‌عظمای متأخر قاجار.
اهمیت: صدراعظم سه پادشاه قاجار، معمار وام‌های سنگین روسیه و امتیازات بزرگ اقتصادی، و مقتول ترور بهارستان.

## خلاصه
چندبار صدراعظم ناصرالدین‌شاه و مظفرالدین‌شاه. مرد وام روس و تعرفه‌های گمرکی. پس از سفر فرنگ به صدارت محمدعلی‌شاه برگشت و همان سال به تیر عباس‌آقا تبریزی افتاد. کسروی او را دشمن در جامهٔ دوستی می‌خواند.

## صدارت‌های سه‌گانه و دیپلماسی وام
در ۳۰ سالگی به صدارت ناصرالدین‌شاه رسید و لقب اتابک اعظم یافت. او در عهد ناصری و مظفری با مانور میان سفارتخانه‌های روس و انگلیس، امتیازات کشتیرانی کارون، بانک شاهنشاهی، انحصار تنباکوی رژی و وام‌های ۲۲.۵ و ۱۰ میلیون روبلی را منعقد ساخت. پس از عزل در ۱۲۸۲ ش، عازم سفر دور دنیا شد و از ژاپن و اروپا بازدید کرد.

## بازگشت به قدرت و ترور در بهارستان
محمدعلی‌شاه او را برای مهار بحران مجلس اول به صدارت بازگرداند. او کوشید راهی بینابینی میان دربار و بهارستان بگشاید، اما فداییان انقلابی به او بدگمان ماندند و در شامگاه ۸ شهریور ۱۲۸۶ هنگام خروج از مجلس به دست عباس‌آقا صراف تبریزی (با هدایت حیدرخان عمواوغلی) به قتل رسید.

## سال‌شمار
- ۱۲۶۷ | شاهنشاهی ۲۴۴۷ | ۱۸۸۸ — صدارت عهد ناصری: رسیدن به صدارت عظمی در ۳۰ سالگی و اخذ لقب اتابک اعظم.
- اردیبهشت ۱۲۸۶ | شاهنشاهی اردیبهشت ۲۴۶۶ | مه ۱۹۰۷ — صدارت محمدعلی‌شاه: بازگشت از فرنگ و تشکیل کابینه در دوره مجلس اول.
- ۸ شهریور ۱۲۸۶ | شاهنشاهی ۸ شهریور ۲۴۶۶ | ۳۱ اوت ۱۹۰۷ — ترور در بهارستان: قتل در برابر صحن مجلس شورای ملی به دست عباس‌آقا تبریزی.

## داوری منابع
- [kasravi / گفتار هشتم؛ کشته شدن اتابک] کسروی او را دشمن در جامهٔ دوستی می‌خواند. می‌نویسد با مجلس آشتی می‌جست اما در دل هوای استبداد داشت. کشته‌شدنش را پایان یک دوره از سیاست‌ورزی قاجار می‌داند.
- [nazem / کشته شدن اتابک] ناظم‌الاسلام ترور اتابک را ضربه به شاه می‌داند. تیر عباس‌آقا را نتیجهٔ بی‌صبری تندروها می‌نویسد.
- [browne / Atabak-i A'zam] براون اتابک را زیرک و پرپیچ‌وخم می‌بیند. گزارشش از او در لندن، مردی است که برای بازگشت به قدرت همه‌جا لابی می‌کرد.

صفحه: https://mashrooteh.org/shakhs/amin-al-soltan