# میرزا علی‌اصغرخان امین‌السلطان

نقش: صدراعظم ناصری و مظفری؛ صدراعظم بازگشت‌کردهٔ محمدعلی‌شاه
القاب: اتابک اعظم، امین‌السلطان، صدراعظم
زاد: ۱۲۳۷ | شاهنشاهی ۲۴۱۷ | ۱۸۵۸
مرگ: شهریور ۱۲۸۶ | شاهنشاهی شهریور ۲۴۶۶ | اوت ۱۹۰۷
تبار: فرزند آقا ابراهیم امین‌السلطان؛ از درون دستگاه ناصری برآمد، نه از شاهزادگی.
خانواده: خاندان دیوانی. خودش چندبار صدراعظم شد. زن و فرزندان در سایهٔ لقب اتابک ماندند.
پایگاه اجتماعی: رجل دیوانی و دلال امتیاز و وام. نه روحانی، نه ایلخان، نه مجاهد.
اهمیت: وام روس، تعرفهٔ گمرک، بازگشت به صدارت محمدعلی، و قتل در بهارستان. کسروی او را دشمن در جامهٔ دوستی می‌خواند.

## خلاصه
چندبار صدراعظم ناصرالدین‌شاه و مظفرالدین‌شاه. مرد وام روس و تعرفه‌های گمرکی. پس از سفر فرنگ به صدارت محمدعلی‌شاه برگشت و همان سال به تیر عباس‌آقا تبریزی افتاد. کسروی او را دشمن در جامهٔ دوستی می‌خواند.

## اتابک ناصری
در عهد ناصرالدین‌شاه و مظفر به صدارت رسید و افتاد. کارش بستن وام و نگاه داشتن تخت با پول پترزبورگ بود. کسروی گفتاری دارد: اتابک به چه نیرنگ‌ها کوشید.

## بازگشت ۱۲۸۶
از فرنگ برگشت تا میان شاه و مجلس راه باریکی باز کند. براون او را دیپلمات کارکشته می‌بیند. کسروی نیرنگ. ناظم‌الاسلام بدگمانی مجلس را می‌نویسد.

## قتل
نهم شهریور ۱۲۸۶ عباس‌آقای صراف تبریزی او را کشت و خود را نیز کشت. همان روزها قرارداد ۱۹۰۷ بسته شد. کسروی قاتل را روسفیدکنندهٔ آزادیخواهان خواند. این داوری اوست.

## سال‌شمار
- ۹ شهریور ۱۲۸۶ | شاهنشاهی ۹ شهریور ۲۴۶۶ | ۳۱ اوت ۱۹۰۷ — قتل در بهارستان: اتابک افتاد؛ دربار لرزید.

## داوری منابع
- [kasravi / گفتار ششم؛ «اتابک به چه نیرنگ‌ها کوشید؟»] کسروی می‌نویسد به رسم دوستی دشمن مشروطه بود. پس از قتل: «عباس آقا جانبازی بسیار مردانه‌ای نمود. بدترین دشمنان کسی است که در جامهٔ دوستی رخ نماید.» این تندترین دفاع او از یک ترور سیاسی است.
- [nazem / بازگشت اتابک و صدارت ۱۲۸۶] ناظم‌الاسلام بازگشت اتابک را با بدگمانی مجلس و انجمن‌ها می‌نویسد. او را سیاستمدار کهنه‌کار دربار می‌بیند، نه مؤمن به قانون.
- [browne / بازگشت اتابک و قتل او] براون اتابک را دیپلمات کارکشته می‌داند که می‌کوشید میان دربار و مجلس راه باریکی باز کند. همدلی براون با قاتل کمتر از کسروی است؛ واقعه را لرزه در دربار می‌بیند.

صفحه: https://mashrooteh.org/shakhs/amin-al-soltan