# عبدالمجید میرزا عین‌الدوله

نقش: صدراعظم آغاز جنبش؛ سپس فرماندهٔ سپاه دولتی بر تبریز
القاب: عین‌الدوله، شاهزادهٔ قاجار، صدراعظم
زاد: ۱۲۲۴ | شاهنشاهی ۲۴۰۴ | ۱۸۴۵
مرگ: ۷ آبان ۱۳۰۶ | شاهنشاهی ۷ آبان ۲۴۸۶ | ۳۰ اکتبر ۱۹۲۷
تبار: شاهزاده مقتدر قاجار؛ نوه عباس میرزا نایب‌السلطنه.
خانواده: سلطان عبدالمجید میرزا عین‌الدوله؛ فرزند احمد میرزا عضدالدوله و داماد مظفرالدین‌شاه.
پایگاه اجتماعی: اشرافیت سنتی دربار؛ دیوان‌سالار خودکامه و زمین‌دار بزرگ.
اهمیت: صدراعظم سرسخت عهد مظفری که استبداد و انضباط مالی او جرقه مهاجرت صغری و کبری را زد و بعدها فرماندهی محاصره تبریز را بر عهده گرفت.

## خلاصه
نوهٔ عباس میرزا و یکی از مقتدرترین رجال دربار مظفرالدین‌شاه. صدارت او با بست‌نشینی‌ها و صدور فرمان همزمان است. پس از خلع محمدعلی‌شاه نیز نامش در محاصرهٔ تبریز دوباره در میان است. نه هیولا است نه مصلح؛ مرد دستگاه است.

## صدارت استبدادی و رویارویی با مشروطه
عین‌الدوله با اتکا به خویشاوندی با شاه، پس از امین‌السلطان به صدارت رسید. او برای مهار کسری بودجه، برنامه‌های انقباضی ژوزف نوز بلژیکی را پیاده کرد و دست به تبعید طلاب و آزادی‌خواهان زد. در پی فلک بستن تجار قند و هجرت علما به شاه‌عبدالعظیم و قم، سرسختانه در برابر خواست عدالتخانه ایستادگی کرد تا آنکه در آستانه صدور فرمان مشروطه در مرداد ۱۲۸۵ عزل گردید.

## فرماندهی سپاه دولتی در محاصره تبریز
در دوره استبداد صغیر، محمدعلی‌شاه او را در رأس سپاه دولتی برای سرکوب مقاومت تبریز گسیل داشت. عین‌الدوله ماه‌ها شهر را به محاصره درآورد اما در برابر دلاوری ستارخان و مجاهدان امیرخیز ناکام ماند و با ورود ارتش روس عقب نشست.

## سال‌شمار
- مهر ۱۲۸۲ | شاهنشاهی مهر ۲۴۶۲ | اکتبر ۱۹۰۳ — انتصاب به صدارت عظمی: آغاز صدارت مقتدرانه در پی عزل امین‌السلطان.
- ۷ مرداد ۱۲۸۵ | شاهنشاهی ۷ مرداد ۲۴۶۵ | ۲۹ ژوئیه ۱۹۰۶ — عزل از صدارت: برکناری در اوج بحران مهاجرت کبری و تحصن سفارت انگلیس.
- مرداد ۱۲۸۷ | شاهنشاهی مرداد ۲۴۶۷ | اوت ۱۹۰۸ — محاصره تبریز: فرماندهی قوای دولتی در رویارویی با ستارخان و باقرخان.

## داوری منابع
- [kasravi / گفتار دوم؛ «بداندیشیهای عین‌الدوله»] کسروی او را اصلاحگر نمی‌بیند. بداندیشی‌اش را آتش‌زنهٔ خیزش می‌شمارد و در استبداد صغیر نیز او را بر سر سپاه دولتی می‌گذارد. عنوان گفتار، خود داوری است.
- [nazem / رویدادهای سال ۱۳۲۴ قمری] ناظم‌الاسلام عین‌الدوله را در برابر علما و بازرگانان بست‌نشین سرسخت می‌نگارد. گفتگو با او را بی‌حاصل می‌داند و گشایش را از جانب شاه می‌جوید، نه از صدراعظم.
- [hedayat / خاطرات رجال قاجار] مخبرالسلطنه او را از تبار شاهزادگان مقتدر می‌نویسد؛ تکبر و خشونت زبانی‌اش را اهل دربار می‌شناختند. این خوی دربار است، نه کشف متأخر.

صفحه: https://mashrooteh.org/shakhs/ain-al-dowleh