# نهضت تنباکو

تاریخ: دی ۱۲۶۹ | شاهنشاهی دی ۲۴۴۹ | ژانویه ۱۸۹۱ تا اردیبهشت ۱۲۷۰ | شاهنشاهی اردیبهشت ۲۴۵۰ | آوریل ۱۸۹۲

## خلاصه
امتیاز تالبوت بر خرید و فروش توتون. میرزای شیرازی استعمال دخانیات را حرام کرد. دربار عقب نشست. کسروی این را در شمار بیداری توده می‌آورد: علما و بازار یک‌بار هماهنگ شدند.

## زمینه
ناصرالدین‌شاه امتیاز خرید و فروش توتون را به تالبوت داد. بازار شیراز و اصفهان و تهران زیان دید. علما پیش از لفظ مشروطه یک‌بار هماهنگ شدند.

## امتیاز
رژی حق انحصار را خرید. دهقان و تاجر ایرانی واسطهٔ اجباری یک شرکت فرنگی شدند. کسروی این را از جنس همان امتیازهایی می‌داند که دربار برای سفر و قرض می‌فروخت.

## حکم میرزای شیرازی
استعمال دخانیات حرام شد. قلیان از خانهٔ شاه هم برخاست. این قدرت مرجع بیرون از تهران است؛ همان الگویی که بعداً نجف برای مشروطه تکرار کرد.

## عقب‌نشینی دربار
امتیاز لغو شد. غرامت ماند. آدمیت واقعه را نخستین جنبش سراسری ضد امتیاز می‌نویسد. رهبری فقهی است؛ مطالبه اقتصادی‌سیاسی.

## پیامد
درس برای بازار و علما: فشار هماهنگ دربار را می‌لرزاند. درس برای سفارت‌ها: ایران آرام نیست. مشروطه چهارده سال بعد آمد.

## منابع
- [kasravi / مقدمات بیداری] کسروی تنباکو را پیش‌درآمد می‌بیند: مردم فهمیدند امتیاز خارجی و خودکامگی دربار یک چیزند.
- [adamiyat / شورش تنباکو] آدمیت واقعه را نخستین جنبش سراسری ضد امتیاز می‌نویسد. رهبریش فقهی است، مطالبه‌اش اقتصادی‌سیاسی.

## کسان
- malkom: روزنامهٔ قانون را از لندن می‌نوشت و امتیازفروشی دربار را رسوا کرد. در حکم تحریم و بست بازار دستی نداشت.
صفحه: https://mashrooteh.org/ruydad/tobacco