{"id":"tobacco-export-monopoly","title":"واگذاری انحصار صدور تنباکو پس از لغو رژی","date":{"solarYear":1271,"solarMonth":1,"gregorianYear":1892,"gregorianMonth":4},"tier":"secondary","category":"economic","summary":"شرکت تنباکوی استانبول صدور ایران را بیست و پنج سال در برابر بیست هزار پوند سالانه گرفت؛ در آبان ۱۲۷۱ شرط معامله فقط به دست مسلمانان افزوده شد و کمپانی تا جنگ جهانی اول ماند.","citations":[{"sourceId":"khadem","locus":"ماجرای مشروطه؛ گفتار هفتم–دوازدهم","text":"لغو امتیاز تالبوت انحصار داخل را برداشت؛ صدور به کمپانی دیگر رفت و صنعت تنباکو افول کرد."},{"sourceId":"kasravi","locus":"گفتار یکم؛ امتیاز توتون و تنباکو","text":"کسروی می‌نویسد شاه نخست خواست فروش درون را بازگیرد و صدور را بگذارد؛ علما و مردم خرسند نشدند. این پیشنهاد شکست‌خورده است نه امتیاز جداگانهٔ بعد از لغو."}],"personIds":["amin-al-soltan"],"personDeeds":{"amin-al-soltan":"پذیرش قرارداد صدور با شرکت استانبول برای تأمین قسط وام غرامت."},"periodId":"tobacco","monarchId":"naser-al-din","aliases":["انحصار صدور تنباکو","کمپانی تنباکوی استانبول"],"context":"تالبوت دو شرکت ساخته بود. رژی ایران پس از قیام ارگ غرامت گرفت و رفت. شرکت تنباکوی استانبول، که با رژی قرارداد صدور داشت، از دولت ایران طلب قانونی نداشت چون طرف قراردادش مرده بود. خزانه اما باید سالی قسط وام پانصد هزار پوندی بانک شاهی را می‌پرداخت و به درآمد تازه محتاج بود. این برگ قرارداد ۱۲۷۱ است. پیشنهاد شکست‌خوردهٔ شاه در ۱۲۷۰ که فروش درون برداشته شود و تنها صدور بماند، در صفحهٔ تنباکو آمده و با این کمپانی یکی نیست.","whatHappened":[{"title":"۱. پیشنهاد شکست‌خوردهٔ ۱۲۷۰ و قرارداد بهار ۱۲۷۱","body":"کسروی می‌نویسد شاه نخست خواست فروش در درون کشور را از کمپانی بازگیرد و تنها فروش در کشورهای بیگانه را به آن سپارد. علما و مردم خرسند نشدند و از کوشش نایستادند. آن پیشنهاد در همان سال رژی مرد. یک سال بعد، پس از لغو کامل و تاوان، کمپانی استانبول پیشنهاد کرد تمام صادرات تنباکوی ایران را بیست و پنج سال یکجا بگیرد و هر سال بیست هزار پوند نقد بدهد. دولت نیازمند درآمد پذیرفت. در خاک ایران شورش رژی تکرار نشد. اعتراض از حجره‌های تجار ایرانی بغداد و استانبول برخاست که دیگر نمی‌توانستند جز به این کمپانی بفروشند. زبان اعتراض باز فقهی شد."},{"title":"۲. شرط مسلمان در ۶ آبان ۱۲۷۱","body":"شش ماه بعد قرارداد را بازنوشتند: کمپانی باید تنباکوی ایرانی را فقط به دست عناصر مسلمان بخرد و بفروشد. معنایش استخدام تاجر ایرانی عثمانی به عنوان وکیل بود تا از کار نیفتند. همان نقش دلالی رژی، این بار بیرون مرز. انبارهای داخل در تسویه فاسد شد. کشاورز آرام آرام محصول عوض کرد."}],"aftermath":"کمپانی صدور تا دم جنگ جهانی اول بر بازار عثمانی ایران ماند و با فرمان مشروطه نرفت. افول کمی بود: از نزدیک پنج میلیون کیلو آماده صدور در عهد رژی تا یک میلیون و دویست هزار کیلو در ۱۲۹۱. لغو امتیاز تالبوت پایان انحصار فرنگی بر تنباکو نبود؛ پایان انحصار داخل بود.","chronology":[{"date":{"solarYear":1271,"solarMonth":1,"gregorianYear":1892,"gregorianMonth":4},"title":"واگذاری صدور","text":"بیست و پنج سال صادرات در برابر بیست هزار پوند سالانه."},{"date":{"solarYear":1271,"solarMonth":8,"gregorianYear":1892,"gregorianMonth":10},"title":"شرط مسلمان","text":"خرید و فروش فقط از مسیر تاجر مسلمان ایرانی در عثمانی."}]}