# فتح تهران و اعادهٔ مشروطیت

تاریخ: ۲۲ تیر ۱۲۸۸ | شاهنشاهی ۲۲ تیر ۲۴۶۸ | ۱۳ ژوئیه ۱۹۰۹
رده: رویداد اصلی و بنیادین
موضوع: political

## خلاصه
پیوستن سواران بختیاری به رهبری سردار اسعد و مجاهدان شمال به فرماندهی سپهدار تنکابنی و یپرم‌خان، ورود به پایتخت، پناهیدن محمدعلی‌شاه به سفارت روس و احیای مشروطیت.

## زمینه
پس از یازده ماه ایستادگی تبریز، سپهدار از لشکر عین‌الدوله برید و به تنکابن برگشت. نیمه‌های اردیبهشت ۱۲۸۸ محمدعلی‌میرزا، زیر فشار گیلان و اصفهان و گذشتن قشون روس از جلفا، دستخط مشروطه و عفو داد. سواران بختیاری و مجاهدان شمال در ۲۲ تیر همان سال به تهران درآمدند.

## ۱. سپهدار از لشکر تبریز می‌برد
پس از شکست سوم مهر، سپهدار از عین‌الدوله کناره جست. پیام نهانی داد که به شهر آید و با دولت بجنگد. ستارخان و باقرخان گفتند در شهر نیازی نیست؛ به تنکابن بیرق آزادیخواهی بلند کند. شاه علیخان ارشدالدوله را به جای او به فرماندهی آذربایجان گماشت.

## ۲. دستخط اردیبهشت
در سایهٔ جنبش گیلان و رسیدن خبر صمصام در اصفهان، محمدعلی‌میرزا نیمه‌های اردیبهشت ۱۲۸۸ دستخط مشروطه و عفو عمومی داد و مشروطیت را روی یکصد و پنجاه و هشت اصل قانون اساسی نشاند. کسروی می‌گوید کاری را که به هنگام نکرد از ناچاری کرد.

## ۳. ورود به پایتخت، ۲۲ تیر ۱۲۸۸
سواران بختیاری به فرماندهی [[p:sardar-asad|سردار اسعد]] و مجاهدان شمال به فرماندهی [[p:sepehdar|سپهدار]] و [[p:yeprem|یپرم]] به تهران درآمدند. [[p:liakhov|لیاخوف]] تسلیم شد. محمدعلی‌شاه به سفارت روسیه در زرگنده پناه برد.

## پیامد
خلع شاه و پادشاهی احمدشاه در ورقهٔ جداست. اعدام نوری پس از فتح است. سوءقصد کریم دواتگر در دی ۱۲۸۷ در همین جلد کسروی آمده و تا فتح تهران در زندان ماند.

## منابع
- [kasravi / گفتار سیزدهم و پانزدهم؛ سپهدار و دستخط اردیبهشت] کسروی چرخش سپهدار را پس از شکست سوم مهر می‌نویسد: به تنکابن برود و بیرق آزادیخواهی بلند کند. دستخط اردیبهشت را کار ناچاری می‌داند، زیر فشار گیلان و اصفهان و گذشتن روس از جلفا.
- [khadem / ماجرای مشروطه؛ فتح تهران] قوای شمال و بختیاری در ۲۲ تیر ۱۲۸۸ وارد تهران شدند. لیاخوف تسلیم شد و محمدعلی‌شاه به سفارت روسیه در زرگنده پناه برد.
- [dowlatabadi / حیات یحیی؛ سقوط شاه] دولت‌آبادی پناه بردن شاه مستبد به زرگنده زیر پرچم روس را ثبت کرده است.

## کسان
- sardar-asad: فرماندهی عالی سواران بختیاری در فتح تهران و مدیریت انتقال قدرت.
- sepehdar: فرماندهی مجاهدان گیلان و تنکابن در حرکت به سوی پایتخت.
- yeprem: فرمانده نظامی پیشاهنگ قوا در تسخیر مواضع کلیدی تهران و نظمیه.
- mohammad-ali-person: پس از شکست قوا به سفارت روسیه در زرگنده گریخت و خلع شد.
- samsam: بسیج نیروهای پشتیبانی در اصفهان و تأمین لجستیک فتح تهران.
صفحه: https://mashrooteh.org/ruydad/tehran-opened